ปวดหัว เวียนหัว ต่างกันยังไง? วิธีแยกอาการ

"ปวดหัวหรือเวียนหัวกันแน่?" หลายคนใช้สองคำนี้แทนกัน แต่ในทางการแพทย์คือคนละอาการ คนละสาเหตุ และต้องการการรักษาที่ต่างกัน การแยกให้ออกว่าตัวเองเป็นปวดหัวหรือเวียนหัวช่วยให้เลือกวิธีรับมือได้ถูกต้องและรู้ว่าเมื่อไหร่ต้องพบแพทย์

ปวดหัวกับเวียนหัวต่างกันยังไง? กลไกที่ต้องรู้

ปวดหัว (Headache)

ปวดหัวคืออาการที่รู้สึกเจ็บปวดบริเวณศีรษะ หน้าผาก ขมับ ท้ายทอย หรือรอบดวงตา เกิดจากการกระตุ้นเส้นประสาทรับความเจ็บปวดในโครงสร้างรอบสมอง เช่น หลอดเลือด เยื่อหุ้มสมอง กล้ามเนื้อ และเส้นประสาทในหนังศีรษะ

สมองเองไม่มีตัวรับความเจ็บปวด ดังนั้นความเจ็บปวดที่รู้สึกได้มาจากโครงสร้างรอบๆ เสมอ

เวียนหัว (Dizziness / Vertigo)

เวียนหัวคือความรู้สึกที่เกี่ยวกับการทรงตัวและการรับรู้ตำแหน่งของร่างกาย แบ่งเป็นสองแบบหลัก:

• Dizziness — รู้สึกโคลงเคลง ลอย หรือเหมือนจะเป็นลม
• Vertigo — รู้สึกว่าตัวเองหรือสิ่งแวดล้อมหมุน เกิดจากปัญหาที่หูชั้นในหรือสมองส่วนที่ควบคุมการทรงตัว

ตารางเปรียบเทียบ: ปวดหัว vs เวียนหัว

สาเหตุที่พบบ่อยของแต่ละอาการ

สาเหตุของปวดหัว

• Tension headache — เครียด นั่งทำงานนาน กล้ามเนื้อคอตึง
• ไมเกรน — ฮอร์โมนเปลี่ยน นอนไม่หลับ อาหารบางชนิด
• ความดันโลหิตสูง — ปวดท้ายทอยตอนเช้า
• Cluster headache — ปวดรุนแรงรอบตาข้างเดียว

สาเหตุของเวียนหัว

• BPPV (Benign Paroxysmal Positional Vertigo) — เวียนหัวตอนเปลี่ยนท่า เกิดจากตะกอนในหูชั้นใน
• ความดันโลหิตต่ำ — เวียนหัวตอนลุกเร็ว
• โลหิตจาง — เวียนหัวร่วมกับอ่อนเพลีย
• หูน้ำหนวก / Meniere's disease — เวียนหัวร่วมกับหูอื้อและได้ยินเสียงผิดปกติ

เมื่อมีทั้งปวดหัวและเวียนหัวพร้อมกัน อันตรายไหม?

มีทั้งสองอาการพร้อมกันได้ และพบบ่อยกว่าที่คิด โรคที่ทำให้เกิดทั้งคู่:

ไมเกรน

ไมเกรนเป็นโรคที่ทำให้ปวดหัวและเวียนหัวพร้อมกันได้ชัดเจนที่สุด โดยเฉพาะ Vestibular Migraine ซึ่งมีอาการเวียนหัวแบบ Vertigo ร่วมกับปวดหัวข้างเดียว คลื่นไส้ และแพ้แสง

ความดันโลหิตผิดปกติ

ความดันที่สูงมากเกินไป (เกิน 180/120 mmHg) หรือต่ำลงเร็วทำให้ปวดหัวและเวียนหัวพร้อมกันได้ อาการนี้ต้องได้รับการตรวจจากแพทย์

Stroke หรือ TIA (Mini-stroke)

ปวดหัวรุนแรงทันทีร่วมกับเวียนหัว พูดไม่ออก หรือแขนขาอ่อนแรง คือ Red Flags ที่ต้องโทร 1669 ทันที

สัญญาณที่ต้องรีบพบแพทย์ทันที

ให้รีบโทร 1669 หรือไปโรงพยาบาลทันทีเมื่อมีอาการเหล่านี้:

• ปวดหัวรุนแรงมากทันทีทันใด ร่วมกับเวียนหัวและมองเห็นผิดปกติ
• พูดไม่ออก ปากเบี้ยว แขนขาอ่อนแรงข้างใดข้างหนึ่ง
• หมดสติหรือเกือบหมดสติ
• เวียนหัวรุนแรงจนเดินไม่ได้ ร่วมกับปวดหัว
• มีไข้สูงและคอแข็งร่วมด้วย

อาการเวียนหัวธรรมดาหรือปวดหัวธรรมดาที่ไม่มีอาการเหล่านี้ มักไม่ใช่ภาวะฉุกเฉิน แต่ถ้าเกิดบ่อยควรพบแพทย์เพื่อหาสาเหตุ

วิธีแยกอาการด้วยตัวเองเบื้องต้น

ถามตัวเองสามคำถามนี้:

1. รู้สึกเจ็บปวดที่ศีรษะไหม?
ถ้าใช่ → น่าจะเป็นปวดหัว ไปดูสาเหตุและวิธีรักษาปวดหัว

2. รู้สึกโคลงเคลง หมุน หรือทรงตัวไม่ได้ไหม?
ถ้าใช่ → น่าจะเป็นเวียนหัว ตรวจดูความดัน ลองนอนนิ่ง

3. มีทั้งสองอาการพร้อมกัน และเกิดขึ้นทันที?
ถ้าใช่ → ระวัง Red Flags พิจารณาพบแพทย์

หากยังแยกไม่ออกว่าปวดหัวกับเวียนหัวต่างกันอย่างไรในกรณีของตัวเอง หรือมีทั้งสองอาการซ้ำๆ การพบแพทย์เพื่อวินิจฉัยที่ถูกต้องจะช่วยให้รักษาได้ตรงจุดและป้องกันการเกิดซ้ำ

FAQ — คำถามที่พบบ่อย

Q: ปวดหัวกับเวียนหัวต่างกันยังไง?
A: ปวดหัวคือความเจ็บปวดที่ศีรษะ เกิดจากการกระตุ้นเส้นประสาทรอบสมอง ส่วนเวียนหัวคือความรู้สึกโคลงเคลงหรือหมุน เกิดจากปัญหาที่หูชั้นในหรือระบบทรงตัว ทั้งสองเป็นคนละอาการและต้องรักษาต่างกัน

Q: ปวดหัวพร้อมเวียนหัวอันตรายไหม?
A: ส่วนใหญ่ไม่อันตราย เช่น ในกรณีไมเกรนหรือความดันเปลี่ยน แต่ถ้าเกิดขึ้นทันทีรุนแรง ร่วมกับพูดไม่ออกหรือแขนขาอ่อนแรง ต้องรีบโทร 1669 ทันที เพราะอาจเป็นสัญญาณ Stroke

Q: เวียนหัวตอนลุกเร็วเป็นอะไร?
A: มักเป็นภาวะความดันโลหิตต่ำแบบเปลี่ยนท่า (Orthostatic Hypotension) เลือดไหลเวียนไปสมองช้ากว่าปกติตอนลุก ป้องกันได้โดยลุกช้าๆ และดื่มน้ำให้เพียงพอ

Q: Vestibular Migraine คืออะไร?
A: คือไมเกรนชนิดที่มีอาการเวียนหัวแบบ Vertigo ร่วมด้วย บางรายเวียนหัวโดยไม่ปวดหัวเลย พบในผู้หญิงมากกว่าผู้ชาย และต้องการการรักษาที่ต่างจากไมเกรนธรรมดา

Q: ปวดหัวและเวียนหัวพร้อมกันกินยาอะไร?
A: ขึ้นอยู่กับสาเหตุ ถ้าเป็นไมเกรนให้กินยาไมเกรนทันที ถ้าเวียนหัวจากความดันต่ำให้นอนราบและดื่มน้ำก่อน ไม่ควรกินยาเองโดยไม่รู้สาเหตุ ควรพบแพทย์เพื่อวินิจฉัย

Q: เวียนหัวบ่อยต้องตรวจอะไร?
A: แพทย์มักตรวจวัดความดันในท่าต่างๆ ตรวจหู และตรวจระบบประสาทเบื้องต้น ถ้าสงสัย Meniere's disease หรือปัญหาสมองอาจส่งตรวจ MRI เพิ่มเติม

References

ข้อมูลในบทความนี้อ้างอิงจากแหล่งทางการแพทย์ที่เชื่อถือได้ ได้แก่

องค์กรสุขภาพระดับสากล

• Mayo Clinic Staff. (2024). Dizziness — Symptoms and causes. mayoclinic.org
• Cleveland Clinic. (2024). Headache vs. Dizziness: What's the Difference? clevelandclinic.org
• American Migraine Foundation. (2023). Vestibular Migraine. americanmigrainefoundation.org
• National Institute of Neurological Disorders and Stroke. (2024). Dizziness and Balance. ninds.nih.gov

หน่วยงานสาธารณสุขในประเทศไทย

• กรมการแพทย์ กระทรวงสาธารณสุข. แนวทางการดูแลผู้ป่วยเวียนศีรษะ. dms.go.th