ปวดหัวข้างเดียว เกิดจากอะไร? แยกสาเหตุ

ปวดหัวข้างเดียวแบบไม่รู้สาเหตุ บางคนปวดซ้ายตลอด บางคนปวดขวาเป็นประจำ แล้วแบบนี้บอกอะไรได้บ้าง? ความจริงคือตำแหน่งที่ปวดช่วยแยกสาเหตุได้บางส่วน แต่อาการร่วมอื่นๆ สำคัญกว่า บทความนี้จะช่วยให้แยกแยะว่าการปวดหัวข้างเดียวของคุณน่าจะมาจากอะไร และควรรับมืออย่างไร

ปวดซ้าย vs ปวดขวา ต่างกันไหม?

คำตอบคือ ไม่ต่างกันในแง่ความรุนแรงหรืออันตราย แต่สาเหตุบางอย่างมักปวดข้างเดิมซ้ำๆ เช่น Cluster headache มักปวดข้างใดข้างหนึ่งสม่ำเสมอ ขณะที่ไมเกรนอาจสลับข้างได้

สิ่งที่ควรสังเกตมากกว่าคือ:

• ปวดข้างเดิมตลอดโดยไม่เคยสลับเลย
• อาการร่วม เช่น ตาแดง น้ำตาไหล คลื่นไส้
• ความรุนแรงและจังหวะการปวด เช่น ตุบๆ หรือกดทับ

สาเหตุที่พบบ่อยของการปวดหัวข้างเดียว

1. ไมเกรน — ปวดตุบๆ พร้อมคลื่นไส้

ไมเกรนเป็นสาเหตุอันดับหนึ่งของการปวดหัวข้างเดียว มักปวดตุบๆ ตามจังหวะชีพจร ระดับปานกลางถึงรุนแรง นาน 4–72 ชั่วโมง

อาการร่วมที่ช่วยบ่งชี้:

• คลื่นไส้หรืออาเจียน
• แพ้แสง แพ้เสียง
• บางรายมี Aura ก่อนปวด เช่น เห็นแสงวาบ ตามัวชั่วคราว

ตัวกระตุ้นที่พบบ่อย: นอนไม่หลับ ความเครียด ฮอร์โมนเปลี่ยน กลิ่นแรง หรืออาหารบางชนิด เช่น ชีส ไวน์แดง ช็อกโกแลต

2. Cluster Headache — ปวดรุนแรงรอบตา

Cluster headache เป็นอาการปวดหัวที่รุนแรงที่สุดชนิดหนึ่ง มักปวดบริเวณรอบดวงตาหรือขมับข้างเดียวอย่างรุนแรงมาก นาน 15–180 นาที และเกิดซ้ำเป็น "กลุ่ม" หลายครั้งต่อวันติดต่อกันหลายสัปดาห์

อาการร่วมที่ช่วยบ่งชี้:

• ตาแดง น้ำตาไหล จมูกคัดหรือน้ำมูกไหลข้างเดียวกับที่ปวด
• เปลือกตาตก หรือรูม่านตาเล็กลง
• กระสับกระส่าย อยู่นิ่งไม่ได้ขณะปวด

พบในผู้ชายมากกว่าผู้หญิง 3–4 เท่า และมักปวดเวลาเดิมในแต่ละวัน

3. Tension Headache ที่เริ่มข้างเดียว

แม้ Tension headache มักปวดรอบศีรษะทั้งหมด แต่ในระยะเริ่มต้นอาจรู้สึกตึงหรือกดทับข้างเดียวก่อน โดยเฉพาะบริเวณขมับหรือท้ายทอย

อาการร่วมที่ช่วยบ่งชี้:

• รู้สึกเหมือนถูกรัดหรือกดทับ ไม่ใช่ตุบๆ
• ไม่มีคลื่นไส้หรือแพ้แสงรุนแรง
• มักเกิดหลังเครียดหรือนั่งทำงานนาน

4. ปัญหาข้อต่อขากรรไกร (TMJ)

ข้อต่อขากรรไกร (Temporomandibular Joint หรือ TMJ) อยู่บริเวณหน้าหูทั้งสองข้าง เมื่อมีปัญหาจะทำให้ปวดร้าวมาที่ขมับข้างเดียว หรือทั้งสองข้างได้

อาการร่วมที่ช่วยบ่งชี้:

• ปวดเพิ่มขึ้นเมื่อเคี้ยวอาหาร อ้าปาก หรือขบฟัน
• ได้ยินเสียงคลิกหรือดังเมื่อขยับขากรรไกร
• ปวดร้าวลงคอหรือไหล่

พบบ่อยในคนที่นอนกัดฟัน หรือมีความเครียดสะสม

ตารางเปรียบเทียบ: แยกสาเหตุปวดหัวข้างเดียว

วิธีบรรเทาเบื้องต้นตามสาเหตุ

ไมเกรน:

• นอนพักในห้องมืดเงียบ
• ประคบเย็นบริเวณขมับ
• กินยาแก้ปวดทันทีที่เริ่มมีอาการ อย่ารอให้ปวดมาก
• หลีกเลี่ยงตัวกระตุ้นที่รู้จัก

Cluster Headache:

• ไม่มีวิธีบรรเทาที่ได้ผลดีด้วยตัวเอง ควรพบแพทย์เพื่อรับการรักษา
• การสูดออกซิเจนบริสุทธิ์ (High-flow oxygen) เป็นวิธีที่แพทย์ใช้บรรเทาอาการเฉียบพลัน

Tension Headache:

• ยืดกล้ามเนื้อคอและไหล่
• ประคบอุ่นบริเวณต้นคอ
• พักจากหน้าจอและผ่อนคลายความเครียด

TMJ:

• หลีกเลี่ยงอาหารแข็งหรือเหนียว
• ประคบอุ่นบริเวณขากรรไกร
• ปรึกษาทันตแพทย์เพื่อประเมินการใส่เฝือกฟัน

อาการที่ต้องรีบพบแพทย์ทันที

ให้รีบโทร 1669 หรือไปโรงพยาบาลทันทีหากปวดหัวข้างเดียวร่วมกับ:

• ปวดรุนแรงมากทันทีทันใด ไม่เคยปวดแบบนี้มาก่อน
• แขน ขา หรือใบหน้าข้างเดียวกันชาหรืออ่อนแรง
• พูดไม่ออก ปากเบี้ยว หรือมองเห็นผิดปกติ
• มีไข้สูงร่วมกับคอแข็ง
• ปวดหลังได้รับบาดเจ็บที่ศีรษะ

อาการเหล่านี้อาจเป็นสัญญาณของ Stroke หรือเลือดออกในสมอง ซึ่งต้องได้รับการรักษาเร่งด่วน

หากปวดหัวข้างเดียวบ่อยโดยไม่มี Red Flags แต่รบกวนชีวิตประจำวัน การพบแพทย์เพื่อวินิจฉัยและรักษาอย่างถูกต้องจะช่วยลดความถี่ของการปวดหัวข้างเดียวได้อย่างมีประสิทธิภาพ

FAQ — คำถามที่พบบ่อย

Q: ปวดหัวข้างเดียวเป็นไมเกรนไหม?
A: ไม่เสมอไป สิ่งที่บ่งชี้ไมเกรนชัดกว่าตำแหน่งคืออาการร่วม ได้แก่ ปวดตุบๆ คลื่นไส้ แพ้แสง แพ้เสียง หรือมี Aura ก่อนปวด ไมเกรนบางรายปวดทั้งสองข้างก็ได้

Q: ปวดหัวข้างเดียวตลอดอันตรายไหม?
A: ถ้าปวดข้างเดิมทุกครั้งโดยไม่เคยสลับข้างเลย ควรพบแพทย์เพื่อตรวจหาสาเหตุ แม้ส่วนใหญ่จะไม่ใช่โรคร้ายแรง แต่การปวดข้างเดียวคงที่อาจบ่งชี้ถึงปัญหาเฉพาะจุดที่ต้องวินิจฉัย

Q: ปวดหัวข้างเดียวพร้อมตาแดงน้ำตาไหลเป็นอะไร?
A: อาการนี้ตรงกับลักษณะของ Cluster headache มากที่สุด ซึ่งปวดรุนแรงบริเวณรอบตา พร้อมตาแดง น้ำตาไหล และจมูกคัดข้างเดียวกัน ควรพบแพทย์เพื่อรับการรักษาที่เหมาะสม

Q: ปวดหัวข้างเดียวเมื่อเคี้ยวอาหารเกิดจากอะไร?
A: อาการปวดที่เพิ่มขึ้นเมื่อเคี้ยวหรืออ้าปากมักเกี่ยวข้องกับปัญหาข้อต่อขากรรไกร (TMJ) ควรปรึกษาทันตแพทย์ โดยเฉพาะถ้ามีเสียงคลิกที่ขากรรไกรหรือนอนกัดฟัน

Q: ปวดหัวข้างเดียวรักษายังไง?
A: ขึ้นอยู่กับสาเหตุ ไมเกรนมียากลุ่ม Triptans ที่ได้ผลดี ส่วน Cluster headache และ TMJ ต้องพบแพทย์หรือทันตแพทย์เพื่อรับการรักษาที่เหมาะสม

Q: ปวดหัวข้างเดียวตอนกลางคืนปลุกให้ตื่นเป็นอะไร?
A: Cluster headache มักเกิดตอนกลางคืนและปลุกให้ตื่นได้บ่อย เพราะมักเกิดซ้ำในเวลาเดิมทุกวัน บางกรณีอาจเกี่ยวกับ Sleep Apnea ที่ทำให้ออกซิเจนต่ำขณะนอน

Q: ปวดหัวข้างเดียวพร้อมตาพร่ามัวอันตรายไหม?
A: ถ้าตาพร่ามัวเกิดชั่วคราวก่อนปวดหัว อาจเป็น Visual Aura ของไมเกรนซึ่งไม่อันตราย แต่ถ้าเกิดพร้อมกับปวดหัวรุนแรงทันทีหรือแขนชาอ่อนแรงร่วมด้วย ให้รีบพบแพทย์ทันที

Q: ความเครียดทำให้ปวดหัวข้างเดียวได้ไหม?
A: ได้ ความเครียดเป็นตัวกระตุ้นทั้ง Tension headache และไมเกรน กล้ามเนื้อคอไหล่ที่ตึงจากความเครียดอาจเริ่มปวดข้างเดียวก่อนลามทั้งศีรษะ การจัดการความเครียดเป็นส่วนสำคัญของการรักษาระยะยาว

References

ข้อมูลในบทความนี้อ้างอิงจากแหล่งทางการแพทย์ที่เชื่อถือได้ ได้แก่

องค์กรสุขภาพระดับสากล

• International Headache Society. (2024). Headache Classification — Migraine and Cluster Headache. ihs-headache.org
• Mayo Clinic Staff. (2024). Migraine — Symptoms and causes. mayoclinic.org
• Cleveland Clinic. (2024). Cluster Headaches: Symptoms, Causes & Treatment. clevelandclinic.org
• American Migraine Foundation. (2023). Cluster Headache. americanmigrainefoundation.org

หน่วยงานสาธารณสุขในประเทศไทย

• กรมการแพทย์ กระทรวงสาธารณสุข. แนวทางการดูแลผู้ป่วยปวดศีรษะ. dms.go.th