ปวดหัวบ่อย สาเหตุและสัญญาณอันตราย

ปวดหัวบ่อยจนรู้สึกว่ามันกลายเป็นเรื่องปกติในชีวิตประจำวัน? ถ้าคุณปวดหัวมากกว่า 15 วันต่อเดือนติดต่อกันนาน 3 เดือนขึ้นไป นั่นไม่ใช่เรื่องที่ควรปล่อยผ่าน เพราะในทางการแพทย์ถือว่าเข้าข่าย "ปวดหัวเรื้อรัง" แล้ว บทความนี้จะพาไปดูสาเหตุที่หลายคนมองข้าม สัญญาณเตือนที่ต้องรีบพบแพทย์ และการตรวจที่เหมาะสมสำหรับคนที่ปวดหัวบ่อย

ปวดหัวบ่อยแค่ไหนถึงเรียกว่า "เรื้อรัง"

แพทย์นิยาม Chronic Daily Headache (CDH) ว่าคือการปวดหัวที่เกิดขึ้นมากกว่า 15 วันต่อเดือน เป็นเวลาอย่างน้อย 3 เดือน ซึ่งพบได้ประมาณ 3–5% ของประชากรทั่วโลก และส่งผลต่อคุณภาพชีวิตอย่างมาก ทั้งการทำงาน การนอน และความสัมพันธ์

ปวดหัวเรื้อรังไม่ใช่โรคเดียว แต่เป็นกลุ่มอาการที่มีสาเหตุหลายอย่าง การรักษาจึงต้องหาต้นเหตุให้ถูกต้องก่อน

สาเหตุที่คนมักมองข้าม

1. ยาแก้ปวดที่กินมากเกินไป (Medication Overuse Headache)

นี่คือสาเหตุอันดับต้นๆ ที่คนไม่รู้ตัว ถ้าคุณกินยาแก้ปวด เช่น พาราเซตามอล ไอบูโพรเฟน หรือยาปวดหัวสำเร็จรูป มากกว่า 10–15 วันต่อเดือน สมองจะปรับตัวจนทนต่อยาน้อยลง และกลับมาปวดหัวเองได้บ่อยขึ้น เรียกอาการนี้ว่า Rebound Headache หรือ Medication Overuse Headache

สัญญาณที่ควรสังเกต: ปวดหัวทุกเช้าตื่นนอน หรือรู้สึกดีขึ้นทันทีหลังกินยา แต่พอหมดยาก็กลับมาปวดอีก

2. ความดันโลหิตสูง

ความดันที่สูงเกิน 180/120 mmHg อาจทำให้ปวดหัวรุนแรงที่ท้ายทอยได้ โดยเฉพาะตอนเช้า แต่ในความดันที่สูงระดับปานกลาง มักไม่มีอาการปวดหัวชัดเจน จึงแนะนำให้วัดความดันสม่ำเสมอ โดยเฉพาะถ้าปวดหัวบ่อยและมีปัจจัยเสี่ยง เช่น น้ำหนักเกิน หรือมีประวัติครอบครัว

3. ปัญหาสายตาและการเพ่งจอ

การทำงานหน้าจอนานโดยไม่พักสายตา ทำให้กล้ามเนื้อตาล้า เกิดอาการที่เรียกว่า Digital Eye Strain ซึ่งทำให้ปวดหัวบริเวณขมับและรอบดวงตา นอกจากนี้ สายตาผิดปกติที่ยังไม่ได้แก้ไข เช่น สายตาสั้น สายตายาว หรือสายตาเอียง ก็เป็นสาเหตุของการปวดหัวบ่อยได้เช่นกัน

4. กล้ามเนื้อคอและไหล่ตึง

การนั่งทำงานผิดท่า ก้มดูโทรศัพท์นาน หรือนอนหมอนสูงเกินไป ทำให้กล้ามเนื้อต้นคอและไหล่เกร็งตัวเรื้อรัง ส่งผลให้เกิด Tension-Type Headache ซึ่งรู้สึกเหมือนถูกรัดรอบศีรษะหรือปวดตึงที่ท้ายทอย พบบ่อยมากในคนวัยทำงาน

5. นอนไม่หลับและภาวะหยุดหายใจขณะนอนหลับ (Sleep Apnea)

การนอนพักผ่อนไม่เพียงพอส่งผลโดยตรงต่อการเกิดอาการปวดหัว คนที่มีภาวะ Sleep Apnea มักตื่นมาพร้อมกับอาการปวดหัวทุกเช้า เนื่องจากระดับออกซิเจนในเลือดลดลงระหว่างนอน ถ้าคุณนอนกรนดังและรู้สึกง่วงนอนกลางวันบ่อย ควรได้รับการตรวจ

6. ฮอร์โมนในผู้หญิง

ผู้หญิงที่ปวดหัวบ่อยมักพบว่ามีความสัมพันธ์กับรอบเดือน ระดับเอสโตรเจนที่ลดลงก่อนมีประจำเดือนเป็นสาเหตุสำคัญของ Menstrual Migraine ซึ่งปวดรุนแรงกว่าไมเกรนปกติ นอกจากนี้การใช้ยาคุมกำเนิดหรืออยู่ในช่วงวัยทองก็อาจกระตุ้นอาการปวดหัวได้

อาการที่ต้องรีบพบแพทย์ทันที (Red Flags)

อาการเหล่านี้ไม่ใช่ปวดหัวธรรมดา ให้รีบโทร 1669 หรือไปโรงพยาบาลทันที:

• ปวดหัวรุนแรงมากทันที — อธิบายว่า "ปวดที่สุดในชีวิต" เกิดขึ้นในไม่กี่วินาที (อาจเป็นเลือดออกในสมอง)
• ปวดหัวร่วมกับมีไข้สูง คอแข็ง — อาจเป็นเยื่อหุ้มสมองอักเสบ
• ตามัว ตาพร่า หรือเห็นภาพซ้อน ที่เกิดขึ้นพร้อมกับปวดหัว
• แขน ขา หรือใบหน้าชา อ่อนแรง พูดไม่ออก — อาจเป็นสัญญาณ Stroke
• ปวดหัวหลังได้รับบาดเจ็บที่ศีรษะ
• ปวดหัวที่ค่อยๆ รุนแรงขึ้นเรื่อยๆ โดยไม่ดีขึ้นเลย
• ปวดหัวที่ปลุกให้ตื่นกลางดึกบ่อยๆ

อย่ารอดูอาการ — ภาวะเหล่านี้ต้องได้รับการวินิจฉัยอย่างเร่งด่วน

การตรวจที่ควรทำ: MRI และ CT Scan เมื่อไหร่?

สำหรับคนที่ปวดหัวบ่อย แพทย์จะเริ่มจากการซักประวัติและตรวจร่างกายโดยละเอียดก่อนเสมอ ไม่ใช่ทุกคนที่จำเป็นต้องได้รับการสแกนสมอง

แพทย์มักพิจารณาทำ CT Scan หรือ MRI เมื่อ:

• มี Red Flags อย่างน้อย 1 ข้อ
• ปวดหัวรูปแบบเปลี่ยนไปจากเดิม หรือรุนแรงขึ้นอย่างผิดปกติ
• ไม่ตอบสนองต่อยาแก้ปวดมาตรฐาน
• มีอาการทางระบบประสาทร่วมด้วย เช่น ชา อ่อนแรง หรือทรงตัวลำบาก
• ผู้สูงอายุที่เพิ่งเริ่มปวดหัวโดยไม่มีประวัติก่อนหน้า

สำหรับคนที่ไม่มี Red Flags: การตรวจเลือดเพื่อดูความดัน ระดับน้ำตาล ไทรอยด์ และการตรวจสายตา มักเพียงพอในการหาต้นเหตุ

วิธีดูแลตัวเองเบื้องต้น

ถ้ายังไม่มี Red Flags แต่ปวดหัวบ่อย สิ่งเหล่านี้ช่วยได้:

• จดบันทึกปวดหัว — บันทึกวันที่ ความรุนแรง สิ่งที่กระตุ้น และยาที่กิน ช่วยให้แพทย์วินิจฉัยได้แม่นยำขึ้น
• ลดยาแก้ปวดให้เหลือไม่เกิน 10 วัน/เดือน — ป้องกัน Rebound Headache
• ดูแลท่านั่ง ยืด-บริหารคอไหล่ทุกชั่วโมง สำหรับคนทำงานหน้าจอ
• พักสายตาทุก 20 นาที ด้วยกฎ 20-20-20 (มองไกล 20 ฟุต นาน 20 วินาที)
• นอนให้สม่ำเสมอ ตื่นนอนและเข้านอนเวลาเดิมทุกวัน

หากปรับพฤติกรรมแล้วอาการยังไม่ดีขึ้น การพบแพทย์เพื่อหาต้นเหตุของการปวดหัวบ่อยคือขั้นตอนที่สำคัญที่สุด การรักษาที่ถูกต้องตั้งแต่ต้นจะช่วยลดความถี่และความรุนแรงของอาการได้อย่างมีประสิทธิภาพ

FAQ — คำถามที่พบบ่อย

Q: ปวดหัวบ่อยทุกวันอันตรายไหม?
A: ปวดหัวทุกวันไม่ได้หมายความว่าเป็นโรคร้ายแรงเสมอไป แต่ควรพบแพทย์เพื่อหาสาเหตุที่แท้จริง เพราะอาจมาจากเรื่องแก้ได้ง่าย เช่น สายตา ท่านั่ง หรือยาแก้ปวดที่กินมากเกินไป

Q: ปวดหัวบ่อยเป็นสัญญาณของเนื้องอกสมองไหม?
A: เนื้องอกสมองเป็นสาเหตุที่พบได้น้อยมาก อาการมักปวดรุนแรงขึ้นเรื่อยๆ และมีอาการร่วม เช่น ชัก คลื่นไส้รุนแรง หรืออ่อนแรงครึ่งซีก ถ้าปวดหัวบ่อยแต่ไม่มีอาการเหล่านี้ โอกาสเป็นเนื้องอกต่ำมาก แต่ควรปรึกษาแพทย์เพื่อความแน่ใจ

Q: ปวดหัวข้างเดียวซ้ำๆ หมายความว่าอะไร?
A: ปวดหัวข้างเดียวเป็นลักษณะของ Migraine ซึ่งพบบ่อย มักมีอาการคลื่นไส้ แพ้แสง แพ้เสียงร่วมด้วย แต่ถ้าปวดข้างเดียวตลอดโดยไม่เคยสลับข้าง ควรให้แพทย์ตรวจเพิ่มเติม

Q: ปวดหัวบ่อยกินยาอะไรดี?
A: ไม่ควรเลือกยาเอง โดยเฉพาะถ้าปวดบ่อย เพราะอาจทำให้เกิด Medication Overuse Headache ได้ ควรพบแพทย์เพื่อรับยาที่เหมาะสมกับประเภทของอาการ

Q: ปวดหัวบ่อยในผู้หญิงต่างจากผู้ชายอย่างไร?
A: ผู้หญิงพบปวดหัวบ่อยมากกว่าผู้ชาย 3 เท่า โดยเฉพาะ Migraine ที่ผูกกับฮอร์โมนเอสโตรเจน ทั้งก่อนมีประจำเดือน ช่วงตั้งครรภ์ และวัยทอง ซึ่งต้องการการดูแลรักษาที่แตกต่างออกไป

Q: ปวดหัวบ่อยแล้วดื่มน้ำช่วยได้ไหม?
A: ภาวะขาดน้ำเป็นหนึ่งในตัวกระตุ้นปวดหัวที่พบบ่อยที่สุด การดื่มน้ำให้เพียงพออย่างน้อย 2 ลิตรต่อวันอาจช่วยลดความถี่ได้ในบางคน แต่ถ้าปวดหัวบ่อยจากสาเหตุอื่น การดื่มน้ำอย่างเดียวไม่เพียงพอ

Q: เครียดแล้วปวดหัวบ่อย แก้ยังไง?
A: ความเครียดกระตุ้นให้กล้ามเนื้อคอและไหล่ตึง ซึ่งเป็นต้นเหตุของ Tension Headache โดยตรง วิธีแก้คือฝึกผ่อนคลายกล้ามเนื้อ เช่น การยืดคอไหล่ การหายใจลึก หรือการนอนหลับให้เพียงพอ ถ้าความเครียดเรื้อรังควรปรึกษาผู้เชี่ยวชาญ

Q: ปวดหัวตอนตื่นนอนทุกเช้าเกิดจากอะไร?
A: ปวดหัวตอนเช้าอาจเกิดจากหลายสาเหตุ ได้แก่ ภาวะ Sleep Apnea ที่ทำให้ออกซิเจนต่ำขณะนอน การนอนผิดท่าทำให้คอตึง ความดันโลหิตสูงที่พุ่งขึ้นตอนเช้า หรือการอดกินยาแก้ปวดจนเกิด Rebound Headache ควรสังเกตว่าเกิดร่วมกับอาการใดบ้าง

Q: ปวดหัวบ่อยต้องทำ MRI ไหม?
A: ไม่จำเป็นเสมอไป แพทย์จะพิจารณาทำ MRI หรือ CT Scan เฉพาะเมื่อมี Red Flags เช่น ปวดรุนแรงทันที มีอาการทางระบบประสาท หรืออาการเปลี่ยนแปลงผิดปกติ คนที่ปวดหัวบ่อยโดยไม่มี Red Flags มักไม่จำเป็นต้องสแกนสมอง

Q: นอนมากเกินไปทำให้ปวดหัวได้ไหม?
A: ได้ การนอนมากหรือน้อยเกินไปล้วนกระตุ้นปวดหัวได้ทั้งคู่ โดยเฉพาะในคนที่เป็นไมเกรน การนอนนานผิดปกติในวันหยุดจนรูปแบบการนอนเปลี่ยนไปจากวันธรรมดาเป็นตัวกระตุ้นที่พบบ่อย แนะนำให้นอนหลับเวลาเดิมทุกวัน

References

ข้อมูลในบทความนี้อ้างอิงจากแหล่งทางการแพทย์ที่เชื่อถือได้ ได้แก่

องค์กรสุขภาพระดับสากล

• International Headache Society. (2024). Chronic Daily Headache — Classification and Diagnosis. ihs-headache.org
• American Migraine Foundation. (2023). Medication Overuse Headache. americanmigrainefoundation.org
• Mayo Clinic Staff. (2024). Chronic daily headaches — Symptoms and causes. mayoclinic.org
• Cleveland Clinic. (2024). When Should You Worry About Headaches? clevelandclinic.org

หน่วยงานสาธารณสุขในประเทศไทย

• กรมการแพทย์ กระทรวงสาธารณสุข. แนวทางการดูแลผู้ป่วยปวดศีรษะ. dms.go.th