ผลตรวจเลือดบอกว่าน้ำตาลสูงกว่าปกติ แต่หมอยังไม่ได้บอกว่าเป็นเบาหวาน ภาวะนี้เรียกว่า เบาหวานแฝง ผลสำรวจสุขภาพประชาชนไทยครั้งที่ 6 พบว่าคนไทยอายุ 15 ปีขึ้นไปราว 1 ใน 10 คน (ร้อยละ 10.7) มีน้ำตาลหลังอดอาหารอยู่ในช่วงนี้ และภาวะนี้มักไม่มีอาการ หลายคนจึงไม่รู้ตัว
ข่าวดีคือภาวะนี้ยังย้อนกลับได้ บทความนี้อธิบายค่าน้ำตาลที่ใช้วินิจฉัย ความต่างจากเบาหวาน โอกาสกลายเป็นเบาหวานจริง และวิธีป้องกัน
เบาหวานแฝงคืออะไร ค่าน้ำตาลเท่าไหร่
เบาหวานแฝง (Prediabetes) คือภาวะที่น้ำตาลในเลือดสูงกว่าปกติ แต่ยังไม่สูงถึงเกณฑ์เบาหวาน สาเหตุหลักคือร่างกายเริ่มดื้อต่ออินซูลิน
แพทย์ใช้ค่าใดค่าหนึ่งต่อไปนี้ในการวินิจฉัย แต่ผลที่ผิดปกติครั้งเดียวยังสรุปไม่ได้ มักต้องตรวจซ้ำอีกครั้งเพื่อยืนยัน
| การตรวจ | ปกติ | เบาหวานแฝง | เบาหวาน |
|---|---|---|---|
| น้ำตาลหลังอดอาหาร (FPG) | ต่ำกว่า 100 mg/dL | 100–125 mg/dL | 126 mg/dL ขึ้นไป |
| น้ำตาลสะสม (HbA1c) | ต่ำกว่า 5.7% | 5.7–6.4% | 6.5% ขึ้นไป |
| น้ำตาล 2 ชั่วโมงหลังดื่มน้ำตาล (OGTT) | ต่ำกว่า 140 mg/dL | 140–199 mg/dL | 200 mg/dL ขึ้นไป |
เบาหวานแฝงต่างจากเบาหวานชนิดที่ 2 อย่างไร
ทั้งสองภาวะมาจากกลไกเดียวกันคือการดื้ออินซูลิน แต่อยู่คนละระยะ
| เรื่อง | เบาหวานแฝง | เบาหวานชนิดที่ 2 |
|---|---|---|
| ระดับน้ำตาล | สูงกว่าปกติเล็กน้อย | สูงถึงเกณฑ์เบาหวาน |
| การใช้ยา | ส่วนใหญ่ไม่ต้องใช้ยา | มักต้องใช้ยาร่วมด้วย |
| กลับสู่ค่าปกติ | ทำได้บ่อย ด้วยการปรับพฤติกรรม | คุมได้ แต่ต้องดูแลต่อเนื่องระยะยาว |
| ความเสี่ยงโรคหัวใจ | เริ่มสูงขึ้นแล้ว | สูงกว่าคนทั่วไปราว 2 เท่า |
สิ่งที่หลายคนไม่รู้คือภาวะนี้ไม่ได้ "ปลอดภัย" เพราะความเสี่ยงโรคหัวใจและหลอดเลือดสมองเริ่มสูงขึ้นตั้งแต่ระยะนี้
เบาหวานแฝงมีอาการไหม
ส่วนใหญ่ ไม่มีอาการเลย จึงมักรู้ตัวจากการตรวจสุขภาพประจำปี บางคนเป็นอยู่หลายปีโดยไม่รู้
สัญญาณที่อาจพบได้คือ ผิวหนังดำคล้ำเป็นปื้น บริเวณคอ รักแร้ หรือขาหนีบ
ถ้าเริ่มกระหายน้ำบ่อย ปัสสาวะบ่อย อ่อนเพลีย หรือตาพร่ามัว อาจเป็นสัญญาณว่าน้ำตาลสูงถึงระดับเบาหวานแล้ว ควรไปพบแพทย์
โอกาสที่เบาหวานแฝงจะกลายเป็นเบาหวานจริง
ถ้าไม่ปรับพฤติกรรม ผู้ที่เป็นเบาหวานแฝงประมาณ 15–30% จะเป็นเบาหวานชนิดที่ 2 ภายใน 3–5 ปี
ความเสี่ยงจะสูงขึ้นถ้ามีปัจจัยเหล่านี้ร่วมด้วย
- น้ำหนักเกินหรือรอบเอวใหญ่
- ไม่ค่อยออกกำลังกาย
- อายุ 35 ปีขึ้นไป
- พ่อแม่หรือพี่น้องเป็นเบาหวาน
เบาหวานแฝงรักษาหายได้ไหม
ค่าน้ำตาลกลับสู่ปกติได้ และเกิดขึ้นบ่อยเมื่อปรับพฤติกรรมอย่างจริงจัง ช่วงนี้จึงคุ้มที่สุดที่จะเริ่มลงมือ
แต่ควรเข้าใจว่า "กลับสู่ค่าปกติ" ไม่ได้แปลว่าหายขาดตลอดไป ถ้ากลับไปใช้ชีวิตแบบเดิม น้ำตาลก็สูงขึ้นได้อีก จึงควรตรวจน้ำตาลอย่างน้อยปีละครั้ง
วิธีป้องกันเบาหวานแฝงไม่ให้กลายเป็นเบาหวาน
งานวิจัยขนาดใหญ่ในผู้ที่มีภาวะนี้กว่า 3,000 คน พบว่าการปรับพฤติกรรมลดโอกาสเป็นเบาหวานได้ 58% และในผู้ที่อายุ 60 ปีขึ้นไปลดได้ถึง 71% ซึ่งได้ผลดีกว่าการใช้ยาอย่างเดียวที่ลดได้ 31%
สิ่งที่ได้ผลคือ
- ลดน้ำหนัก 5–7% ของน้ำหนักตัว (งานวิจัยนี้ตั้งเป้าที่ 7%) เช่น ถ้าหนัก 80 กิโลกรัม ให้ลด 4–6 กิโลกรัม
- ออกกำลังกาย 150 นาทีต่อสัปดาห์ เช่น เดินเร็ววันละ 30 นาที 5 วัน
- ปรับอาหาร ลดน้ำหวานและแป้งขัดขาว เพิ่มผักและธัญพืชไม่ขัดสี
ในบางรายที่เสี่ยงสูง แพทย์อาจพิจารณาให้ยาร่วมด้วย ซึ่งต้องอยู่ในการดูแลของแพทย์เท่านั้น
