อาการน้ำท่วมปอด สัญญาณอันตรายที่ต้องรู้จัก

การรู้จักอาการน้ำท่วมปอดตั้งแต่เนิ่นๆ สามารถช่วยชีวิตได้ เพราะหลายคนมักมองข้ามสัญญาณเตือนในระยะแรก เช่น เหนื่อยง่ายขึ้นหรือนอนราบไม่ได้ จนกระทั่งอาการลุกลามเป็นภาวะคุกคามชีวิต บทความนี้จะช่วยให้คุณเข้าใจอาการน้ำท่วมปอดแต่ละระยะ ตั้งแต่อาการเริ่มต้นที่มักถูกมองข้าม ไปจนถึงอาการเฉียบพลันที่ต้องเรียกรถพยาบาลทันที รวมถึงความแตกต่างของอาการในผู้สูงอายุที่อาจไม่ชัดเจนเหมือนคนทั่วไป เพื่อให้คุณและคนที่คุณรักได้รับการช่วยเหลือทันท่วงที

อาการเริ่มต้นที่คนมักมองข้าม

อาการน้ำท่วมปอดระยะแรกมักค่อยเป็นค่อยไปและไม่รุนแรง ทำให้หลายคนไม่ได้ให้ความสำคัญจนกระทั่งอาการแย่ลง

เหนื่อยง่ายและอ่อนเพลีย

อาการแรกสุดที่มักถูกมองข้ามคือความเหนื่อยล้าที่มากขึ้นเรื่อยๆ โดยไม่ทราบสาเหตุ คุณอาจรู้สึกว่าการทำกิจกรรมที่เคยทำได้ปกติ เช่น เดินขึ้นบันได ถือของหนัก หรือแม้แต่อาบน้ำ กลับทำให้เหนื่อยมากกว่าเดิม

ความเหนื่อยนี้เกิดจากปอดเริ่มมีของเหลวสะสมเล็กน้อย ทำให้การแลกเปลี่ยนออกซิเจนทำงานไม่เต็มที่ ร่างกายจึงได้รับออกซิเจนน้อยลงและรู้สึกอ่อนเพลีย หลายคนมักคิดว่าเป็นแค่ความเหนื่อยจากการทำงานหนักหรืออายุมากขึ้น แต่ถ้าความเหนื่อยนี้เพิ่มขึ้นอย่างต่อเนื่องโดยไม่มีเหตุผลชัดเจน โดยเฉพาะในผู้ที่มีโรคหัวใจหรือโรคไต ควรพบแพทย์เพื่อตรวจสอบ

นอกจากนี้อาการอื่นที่ควรสังเกตคือไอแห้งๆ เรื้อรัง โดยเฉพาะตอนกลางคืน หายใจเร็วขึ้นเล็กน้อยโดยไม่รู้ตัว น้ำหนักเพิ่มขึ้นเกิน 2-3 กิโลกรัมภายใน 1-2 วัน และบวมที่ข้อเท้าหน้าแข้งโดยเฉพาะตอนเย็น

นอนราบไม่ได้

สัญญาณสำคัญอีกอย่างคือการนอนราบแล้วรู้สึกหายใจไม่สะดวก ต้องนอนหนุนหมอนสูงขึ้นเรื่อยๆ จึงจะหายใจได้สะดวก อาการนี้เรียกว่า Orthopnea ในทางการแพทย์

เมื่อนอนราบ แรงโน้มถ่วงจะดึงของเหลวจากส่วนล่างของร่างกายขึ้นมาที่หน้าอกมากขึ้น ถ้ามีของเหลวสะสมในปอดอยู่แล้ว การนอนราบจะทำให้ของเหลวกระจายทั่วปอดมากขึ้น กดทับถุงลมปอดและทำให้หายใจลำบาก

หลายคนเริ่มจากนอนหมอน 1-2 ใบ แล้วค่อยๆ ต้องเพิ่มเป็น 3-4 ใบ หรือแม้กระทั่งต้องนั่งหลับเพราะนอนไม่ได้เลย ถ้าพบว่าต้องหนุนหมอนสูงขึ้นเรื่อยๆ เป็นสัญญาณเตือนที่ไม่ควรมองข้าม

ตื่นกลางคืนเพราะหายใจไม่ออก

อีกอาการหนึ่งคือตื่นกลางดึกอย่างกะทันหันเพราะรู้สึกหายใจไม่ออก หรือสำลัก อาการนี้เรียกว่า Paroxysmal Nocturnal Dyspnea มักเกิดประมาณ 1-2 ชั่วโมงหลังเข้านอน

เมื่อนอนหลับไปนานๆ ของเหลวจะค่อยๆ สะสมในปอดมากขึ้น จนกระทั่งถึงจุดที่ร่างกายรับไม่ไหวและตื่นขึ้นมาอย่างกะทันหัน รู้สึกหายใจไม่ออก หน้าอกตึง และหวาดกลัว หลังจากตื่นขึ้นนั่งหรือยืนสักพัก อาการจะค่อยๆ ดีขึ้นเพราะแรงโน้มถ่วงช่วยดึงของเหลวลงมาส่วนล่างของปอด แต่ถ้าอาการนี้เกิดซ้ำๆ หลายคืน แสดงว่าน้ำท่วมปอดกำลังแย่ลงและต้องพบแพทย์โดยเร็ว

อาการเฉียบพลันที่คุกคามชีวิต

เมื่อน้ำท่วมปอดลุกลามเป็นระยะเฉียบพลัน อาการจะรุนแรงและเกิดขึ้นอย่างรวดเร็ว ต้องได้รับการรักษาทันทีเพื่อช่วยชีวิต

หายใจไม่ออกและหายใจลำบากรุนแรง

อาการหลักของน้ำท่วมปอดเฉียบพลันคือหายใจไม่ออกอย่างรุนแรง รู้สึกเหมือนกำลังจมน้ำหรือถูกบีบคอ หายใจเร็วและตื้นมาก อาจหายใจถี่เกิน 30 ครั้งต่อนาที

ผู้ป่วยมักนั่งตัวตรงและโน้มตัวไปข้างหน้าเล็กน้อย กำมือแน่นหรือจับขอบเตียง พยายามใช้กล้ามเนื้อคอและหน้าอกช่วยหายใจ ท่านี้เรียกว่า Tripod position ช่วยให้ปอดขยายตัวได้มากขึ้น การพูดจะขาดๆ หายๆ พูดได้แค่ไม่กี่คำต่อลมหายใจ ไม่สามารถพูดเป็นประโยคยาวๆ ได้

อาการรุนแรงอื่นๆ ที่มักร่วมด้วยคือ หน้าอกตึงเจ็บคล้ายถูกกดทับ เหงื่อออกเย็นๆ ทั้งตัว หัวใจเต้นเร็วผิดปกติ วิตกกังวลรุนแรงหรือรู้สึกกลัวตายใกล้ และหายใจมีเสียงวี๊ดหรือกรอกเหมือนมีน้ำในท่อ

ไอมีเสมหะสีชมพูฟองฟู่

อาการที่บ่งชี้น้ำท่วมปอดอย่างชัดเจนคือการไอมีเสมหะสีชมพูฟองฟู่ ซึ่งเป็นของเหลวปนเลือดที่รั่วออกมาจากเส้นเลือดฝอยในปอด

เสมหะลักษณะนี้มีฟองอากาศปนอยู่มาก คล้ายฟองสบู่ มีสีชมพูอ่อนถึงชมพูเข้ม บางครั้งอาจเป็นสีแดงสดถ้ามีเลือดมาก ปริมาณเสมหะอาจมากจนไหลออกมาจากปากโดยไม่ต้องไอ ในรายที่รุนแรงมาก อาการนี้เป็นสัญญาณฉุกเฉินที่ต้องเรียกรถพยาบาลทันที

ริมฝีปากและปลายนิ้วเขียวคล้ำ

เมื่อปอดทำงานไม่ได้ผล เลือดจะมีออกซิเจนน้อยลง ทำให้ริมฝีปาก ลิ้น และปลายนิ้วมือนิ้วเท้าเปลี่ยนเป็นสีม่วงคล้ำหรือน้ำเงินคล้ำ อาการนี้เรียกว่า Cyanosis

การเปลี่ยนสีเกิดเพราะเลือดที่ขาดออกซิเจนมีสีเข้มกว่าเลือดปกติ เมื่อไหลผ่านผิวหนังบริเวณที่บางและมองเห็นเส้นเลือดได้ง่าย เช่น ริมฝีปาก จะมองเห็นสีเขียวคล้ำหรือน้ำเงินคล้ำ อาการนี้บ่งบอกว่าร่างกายขาดออกซิเจนอย่างรุนแรง ถ้าเห็นสัญญาณนี้ต้องรีบพาผู้ป่วยไปโรงพยาบาลทันที

โทร 1669 ทันทีเมื่อ:

• หายใจลำบากรุนแรงหรือหายใจเร็วเกิน 30 ครั้งต่อนาที
• ไอมีเสมหะสีชมพูฟองฟู่
• ริมฝีปากหรือปลายนิ้วเขียวคล้ำ
• หน้าอกเจ็บรุนแรงร่วมกับเหงื่อออกและคลื่นไส้
• หมดสติ เกือบหมดสติ หรือสับสนรุนแรง
• ความดันโลหิตต่ำกว่า 90/60 mmHg พร้อมหายใจลำบาก

ความแตกต่างอาการจากหัวใจและจากปอด

น้ำท่วมปอดจากสาเหตุต่างกันมีอาการที่แตกต่างกันบ้าง การสังเกตความแตกต่างช่วยให้แพทย์วินิจฉัยและรักษาได้ถูกต้องเร็วขึ้น

อาการน้ำท่วมปอดจากหัวใจ (Cardiogenic)

น้ำท่วมปอดที่เกิดจากหัวใจล้มเหลวมักมีอาการค่อยเป็นค่อยไป แย่ลงเรื่อยๆ ในช่วงหลายวันหรือหลายสัปดาห์ แม้บางรายอาจเกิดเฉียบพลันในกรณีหัวใจวาย

อาการเด่นคือหายใจเหนื่อยที่แย่ลงเมื่อออกแรงหรือนอนราบ มักมีอาการบวมที่ขาและเท้าร่วมด้วย เพราะหัวใจสูบฉีดเลือดไม่ดี ทำให้น้ำคั่งทั้งในปอดและส่วนอื่นของร่างกาย คอเต้นเห็นชัด น้ำหนักเพิ่มขึ้นอย่างรวดเร็วก่อนที่อาการจะแย่ลง และมีประวัติโรคหัวใจมาก่อน เช่น โรคหัวใจล้มเหลว โรคหัวใจขาดเลือด โรคลิ้นหัวใจ หรือความดันโลหิตสูง

อาการน้ำท่วมปอดที่ไม่ได้มาจากหัวใจ (Non-cardiogenic)

น้ำท่วมปอดจากสาเหตุอื่นที่ไม่ใช่หัวใจมักเกิดเฉียบพลันและรุนแรงกว่า อาการมักเริ่มภายใน 12-48 ชั่วโมงหลังจากมีสาเหตุกระตุ้น เช่น การติดเชื้อรุนแรง การบาดเจ็บ การสูดดมสารพิษ หรือการขึ้นที่สูง

อาการเด่นคือหายใจลำบากรุนแรงอย่างกะทันหัน แต่ไม่มีอาการบวมที่ขาหรือเท้า เพราะหัวใจยังทำงานปกติ ปัญหาอยู่ที่ปอดโดยตรง มักมีไข้สูงหรือประวัติการติดเชื้อ ไม่มีประวัติโรคหัวใจเรื้อรัง แต่อาจมีประวัติการบาดเจ็บ การสูดดมควันไฟ การจมน้ำ หรือการขึ้นที่สูงเร็วเกินไป ความดันโลหิตอาจต่ำ ชีพจรเต้นเร็ว และอุณหภูมิร่างกายผิดปกติ

อาการในผู้สูงอายุที่ต้องระวัง

ผู้สูงอายุมักมีอาการน้ำท่วมปอดที่ไม่ชัดเจนหรือแตกต่างจากคนวัยหนุ่มสาว ทำให้วินิจฉัยได้ช้าและอาจอันตราย

อาการที่ไม่ชัดเจนและแปลกไป

ผู้สูงอายุอาจไม่บ่นหายใจลำบากมากนัก แต่บ่นแค่เหนื่อยง่าย อ่อนเพลีย หรือไม่มีแรง ซึ่งมักถูกมองว่าเป็นเรื่องปกติของอายุมากขึ้น บางรายอาจไม่มีอาการหายใจเหนื่อยชัดเจน แต่มีอาการสับสน งุนงง หรือซึมลงเพราะสมองขาดออกซิเจน อาการทางสมองนี้อาจเป็นสัญญาณแรกและเดียวของน้ำท่วมปอดในผู้สูงอายุบางราย

ผู้สูงอายุมีการรับรู้ความผิดปกติของร่างกายช้ากว่า อาจไม่รู้สึกหายใจลำบากจนกระทั่งอาการรุนแรงมาก การแสดงออกทางอารมณ์อาจจืดชา ไม่กระวนกระวายหรือตื่นตระหนกเหมือนคนหนุ่มสาว แม้ว่าสถานการณ์จะร้ายแรง อัตราการหายใจอาจไม่เร็วขึ้นชัดเจนเหมือนคนหนุ่มสาว เพราะกลไกการชดเชยของร่างกายทำงานได้ไม่ดี

สัญญาณเตือนที่ญาติควรสังเกต

ญาติผู้ดูแลควรสังเกตการเปลี่ยนแปลงเล็กๆ น้อยๆ เช่น เหนื่อยง่ายขึ้นกว่าเดิม ไม่อยากทำกิจกรรมที่เคยชอบ นอนมากขึ้น หรือสับสนง่ายขึ้น ถ้าผู้สูงอายุเริ่มต้องนอนหนุนหมอนสูงขึ้น ตื่นกลางคืนบ่อยขึ้น หรือน้ำหนักเพิ่มอย่างรวดเร็ว ควรพบแพทย์ทันทีแม้จะไม่มีอาการหายใจลำบากชัดเจน

ผู้สูงอายุมีความเสี่ยงสูงต่อการเกิดภาวะแทรกซ้อน เช่น การติดเชื้อปอดซ้ำซ้อน หัวใจวาย หรือไตวายเฉียบพลัน อาการอาจลุกลามเป็นระยะรุนแรงได้เร็วกว่า และอัตราเสียชีวิตสูงกว่าคนหนุ่มสาว ดังนั้นการเฝ้าระวังและรับการรักษาเร็วจึงสำคัญมาก

FAQ — คำถามที่พบบ่อย

Q: อาการแรกสุดของน้ำท่วมปอดคืออะไร?
A: อาการแรกสุดมักเป็นความเหนื่อยล้าที่มากขึ้นเมื่อออกแรง และการนอนราบไม่สะดวก ต้องหนุนหมอนสูงขึ้นเรื่อยๆ อาการเหล่านี้มักค่อยเป็นค่อยไปและไม่รุนแรง จึงถูกมองข้ามบ่อย บางรายอาจตื่นกลางดึนเพราะหายใจไม่ออก หรือไอแห้งๆ โดยเฉพาะตอนกลางคืน ถ้าเป็นผู้ที่มีโรคหัวใจหรือโรคไตและพบอาการเหล่านี้ ควรพบแพทย์เพื่อตรวจสอบก่อนที่อาการจะลุกลามรุนแรง

Q: เสมหะสีชมพูฟองฟู่เกิดจากอะไร?
A: เสมหะสีชมพูฟองฟู่เกิดจากของเหลวและเลือดที่รั่วออกมาจากเส้นเลือดฝอยในปอด เข้าไปท่วมในถุงลมปอดและทางเดินหายใจ เมื่อหายใจเข้าออก อากาศจะทำให้ของเหลวเกิดฟองขึ้น คล้ายฟองสบู่ มีสีชมพูเพราะปนเลือด อาการนี้เป็นสัญญาณชัดเจนของน้ำท่วมปอดที่รุนแรงและต้องรักษาทันที ถ้าพบเสมหะลักษณะนี้แม้เพียงเล็กน้อย ต้องเรียกรถพยาบาล 1669 ทันที

Q: ทำไมผู้สูงอายุมักมีอาการไม่ชัดเจน?
A: ผู้สูงอายุมักมีอาการน้ำท่วมปอดที่ไม่ชัดเจนเพราะหลายสาเหตุ ได้แก่ การรับรู้ความผิดปกติของร่างกายลดลงตามอายุ มีโรคประจำตัวหลายโรคทำให้อาการทับซ้อนกัน และกลไกการชดเชยของร่างกายทำงานได้ไม่ดี ผู้สูงอายุอาจไม่บ่นหายใจลำบาก แต่บ่นแค่เหนื่อยง่ายหรืออ่อนเพลีย บางรายมีอาการสับสนหรือซึมเป็นสัญญาณแรก ดังนั้นญาติควรสังเกตอาการเปลี่ยนแปลงใดๆ ในผู้สูงอายุอย่างใกล้ชิด

Q: น้ำท่วมปอดจากหัวใจกับจากปอดอักเสบอาการต่างกันอย่างไร?
A: น้ำท่วมปอดจากหัวใจมักมีอาการค่อยเป็นค่อยไป บวมที่ขาและเท้า มีประวัติโรคหัวใจมาก่อน และน้ำหนักเพิ่มขึ้นอย่างรวดเร็ว ส่วนน้ำท่วมปอดจากปอดอักเสบหรือการติดเชื้อมักเกิดเฉียบพลันภายใน 1-2 วัน มีไข้สูง ไม่บวมที่ขา ไม่มีโรคหัวใจเรื้อรัง และมักมีประวัติการติดเชื้อ การบาดเจ็บ หรือการสูดดมสารพิษมาก่อน ความแตกต่างนี้สำคัญต่อการรักษาเพราะวิธีรักษาทั้งสองแบบไม่เหมือนกัน

Q: ถ้าตื่นกลางดึนหายใจไม่ออกแต่พักแล้วดีขึ้นต้องไปหาหมอไหม?
A: ใช่ ต้องไปหาหมอแม้อาการจะดีขึ้นเองหลังตื่นนั่งสักพัก อาการตื่นกลางดึนเพราะหายใจไม่ออก (Paroxysmal Nocturnal Dyspnea) เป็นสัญญาณเตือนสำคัญว่ามีของเหลวสะสมในปอดและกำลังแย่ลงเรื่อยๆ แม้อาการจะดีขึ้นชั่วคราวหลังนั่งหรือยืน แต่ไม่ได้แปลว่าปัญหาหายไป ถ้าปล่อยไว้อาการจะกลับมาบ่อยขึ้นและรุนแรงขึ้นจนอาจลุกลามเป็นน้ำท่วมปอดเฉียบพลันได้ ควรพบแพทย์โดยเร็วเพื่อหาสาเหตุและรักษาก่อนที่จะลุกลามรุนแรง

References

1. New England Journal of Medicine. Acute Pulmonary Edema - Clinical Symptoms and Diagnosis. nejm.org
2. American Heart Association. Warning Signs of Heart Failure and Pulmonary Edema. heart.org
3. Mayo Clinic. Pulmonary Edema: Symptoms and Emergency Signs. mayoclinic.org
4. Cleveland Clinic. Recognizing Pulmonary Edema Symptoms. clevelandclinic.org
5. European Respiratory Society. Acute Respiratory Symptoms in Pulmonary Edema. ersnet.org
6. Johns Hopkins Medicine. Heart Failure Symptoms and Pulmonary Congestion. hopkinsmedicine.org
7. American College of Cardiology. Early Detection of Pulmonary Edema. acc.org
8. National Heart, Lung, and Blood Institute. Signs and Symptoms of Fluid in Lungs. nhlbi.nih.gov