อ่อนเพลียตลอดเวลาผิดปกติไหม? เมื่อไหร่ต้องพบแพทย์

เมื่อความเหนื่อยล้าไม่ใช่เรื่องชั่วคราวอีกต่อไป แต่กลายเป็นอาการที่ติดตัวคุณทุกวันนานหลายสัปดาห์หรือหลายเดือน แม้จะพักผ่อนเพียงพอก็ยังไม่หาย นั่นอาจเป็นสัญญาณว่าร่างกายกำลังบอกว่ามีอะไรบางอย่างผิดปกติ บทความนี้จะช่วยให้คุณเข้าใจว่าอ่อนเพลียเรื้อรังคืออะไร แตกต่างจากความเหนื่อยธรรมดาอย่างไร โรคร้ายแรงอะไรบ้างที่อาจซ่อนอยู่เบื้องหลัง และเมื่อไหร่ที่คุณควรหยุดรอและรีบพบแพทย์ทันที

อ่อนเพลียตลอดเวลาผิดปกติเมื่อไหร่? เมื่ออ่อนเพลียนานเกิน 2 สัปดาห์โดยไม่ดีขึ้น ไม่หายแม้พักผ่อนเพียงพอ ทำกิจวัตรประจำวันได้ยาก มีอาการร่วมเช่น น้ำหนักลด ไข้ต่อเนื่อง ต่อมน้ำเหลืองโต หรือเป็นมานานกว่า 6 เดือน (Chronic Fatigue Syndrome) ควรพบแพทย์ตรวจหาสาเหตุทันที

อ่อนเพลียทั่วไป vs อ่อนเพลียเรื้อรัง

อ่อนเพลียทั่วไป (Normal Fatigue)

ความเหนื่อยล้าที่เกิดจากสาเหตุชัดเจนและหายได้เมื่อพักผ่อน

ลักษณะ:

• สาเหตุชัดเจน — ทำงานหนัก ออกกำลังกายหนัก นอนดึก เครียดช่วงสั้น
• หายหลังพักผ่อน — นอนหลับเพียงพอ 1-2 คืน รู้สึกฟื้นตัว
• ระยะเวลาสั้น — ไม่เกิน 1-2 สัปดาห์
• ยังทำกิจวัตรได้ — แม้เหนื่อยแต่ยังไปทำงาน ดูแลตัวเองได้ปกติ
• ไม่ส่งผลกระทบมาก — ไม่รบกวนคุณภาพชีวิต

อ่อนเพลียเรื้อรัง (Chronic Fatigue)

ความเหนื่อยล้าที่ไม่มีสาเหตุชัดเจน ไม่หายแม้พักผ่อน และยาวนานกว่า 6 เดือน

ลักษณะ:

• ไม่มีสาเหตุชัดเจน — ไม่ได้ทำอะไรหนัก แต่เหนื่อยมาก
• ไม่หายแม้พักผ่อน — นอนหลับ 8-10 ชั่วโมง ตื่นมายังเหนื่อย
• นานเกิน 6 เดือน — ต่อเนื่อง ไม่ดีขึ้นเลย
• ทำกิจวัตรได้ยาก — ไปทำงานไม่ไหว ดูแลตัวเองลำบาก
• รบกวนชีวิตมาก — ส่งผลต่อการทำงาน ความสัมพันธ์ คุณภาพชีวิต

ตารางเปรียบเทียบ

Chronic Fatigue Syndrome (CFS/ME)

CFS คืออะไร?

Chronic Fatigue Syndrome (CFS) หรือ Myalgic Encephalomyelitis (ME) เป็นโรคเรื้อรังที่มีอาการหลักคืออ่อนเพลียรุนแรงนานเกิน 6 เดือน โดยไม่มีสาเหตุทางการแพทย์ที่ชัดเจน

ยังไม่ทราบสาเหตุแน่ชัด แต่อาจเกี่ยวข้องกับ:

• การติดเชื้อไวรัส (EBV, COVID-19)
• ภูมิคุ้มกันทำงานผิดปกติ
• ความผิดปกติของระบบประสาท
• ฮอร์โมนเครียด (Cortisol) ผิดปกติ
• พันธุกรรม

เกณฑ์การวินิจฉัย CFS

ต้องมีอาการครบ 3 ข้อหลัก + อย่างน้อย 1 ข้อเพิ่มเติม

3 อาการหลัก:

1. อ่อนเพลียรุนแรงนานเกิน 6 เดือน — ไม่หายแม้พักผ่อน ไม่ได้เกิดจากโรคอื่นที่ตรวจพบ
2. Post-Exertional Malaise — PEM (อาการเหนื่อยหนักขึ้นมากหลังออกแรง) — เหนื่อยหนักขึ้นมากหลังทำกิจกรรม แม้แค่เดิน อาบน้ำ นานเกิน 24 ชั่วโมงถึงหลายวัน
3. Unrefreshing Sleep (นอนแล้วไม่รู้สึกฟื้น) — นอน 8-10 ชั่วโมง ตื่นมายังเหนื่อยเหมือนไม่ได้นอน

อาการเพิ่มเติม (ต้องมีอย่างน้อย 1 ข้อ):

• Brain Fog (สมองหมอก) — ความจำแย่ สมาธิไม่ดี คิดช้า จำอะไรไม่ค่อยได้ ตัดสินใจลำบาก
• Orthostatic Intolerance (ไม่ทนต่อการเปลี่ยนท่า) — เวียนศีรษะ ตาลายเมื่อยืน ความดันตกเมื่อเปลี่ยนจากนั่งเป็นยืน

อาการอื่นๆ ที่พบบ่อย:

• ปวดกล้ามเนื้อ ปวดข้อ โดยไม่บวมแดง
• ปวดศีรษะแบบใหม่ ไม่เคยเป็นมาก่อน
• ต่อมน้ำเหลืองโต เจ็บคอบ่อย
• ไวต่อแสง เสียง กลิ่น

สำคัญ: การวินิจฉัย CFS เป็นแบบ Diagnosis of Exclusion (การวินิจฉัยโดยแยกโรคอื่นออก) — ต้องแน่ใจว่าไม่ใช่โรคอื่นที่รักษาได้ เช่น โลหิตจาง ไทรอยด์ต่ำ เบาหวาน ซึมเศร้า Sleep Apnea

โรคร้ายแรงที่ซ่อนอยู่เบื้องหลัง

อาการอ่อนเพลียตลอดเวลาอาจเป็นสัญญาณของโรคร้ายแรงที่ต้องรักษาเร็ว

มะเร็ง — เซลล์ผิดปกติดูดพลังงาน

มะเร็งหลายชนิดมีอาการแรกเริ่มคืออ่อนเพลียมาก ก่อนจะมีอาการอื่นตามมา มะเร็งลำไส้ใหญ่พบมากขึ้นในคนไทย — อันดับ 3 ในผู้ชาย อันดับ 4 ในผู้หญิง ตามข้อมูลทะเบียนมะเร็งระดับโรงพยาบาล

มะเร็งที่มีอาการเหนื่อยเด่น:

• มะเร็งเม็ดเลือด (Leukemia, Lymphoma) — เม็ดเลือดผิดปกติ ภูมิคุ้มกันต่ำ
• มะเร็งลำไส้ใหญ่ — เลือดออกทางทวารหนัก โลหิตจาง
• มะเร็งปอด — ไอเรื้อรัง หายใจเหนื่อย
• มะเร็งตับ มะเร็งตับอ่อน — ตัวเหลือง ปวดท้อง
• มะเร็งไต — เลือดปนปัสสาวะ ปวดข้าง

อาการที่ต้องระวัง:

• อ่อนเพลียร่วมกับน้ำหนักลดมากโดยไม่ตั้งใจ (5-10 กก. ใน 3 เดือน)
• ไข้ต่ำๆ ต่อเนื่อง เหงื่อออกตอนกลางคืน
• ต่อมน้ำเหลืองโต คอ รักแร้ ขาหนีบ ไม่เจ็บ แข็ง
• เลือดออกผิดปกติ ฟกช้ำง่าย
• ปวดกระดูกหรือข้อ ไม่หาย

โรคภูมิคุ้มกัน — ร่างกายโจมตีตัวเอง

ระบบภูมิคุ้มกันทำงานผิดปกติ โจมตีเนื้อเยื่อของตัวเอง ทำให้อักเสบเรื้อรัง โรค Lupus พบในผู้หญิงไทย 9:1 เมื่อเทียบกับผู้ชาย และมักเริ่มพบในวัยทำงาน 20-40 ปี

โรคภูมิคุ้มกันที่ทำให้เหนื่อย:

• Lupus (SLE) — ผื่นแดงหน้า ปวดข้อ ไข้ เหนื่อยมาก
• Rheumatoid Arthritis (RA) — ข้อบวม แข็ง เจ็บ โดยเฉพาะตอนเช้า
• Sjögren's Syndrome — ตาแห้ง ปากแห้งมาก
• Multiple Sclerosis (MS) — ชา อ่อนแรง มองเห็นไม่ชัด
• Inflammatory Bowel Disease (IBD) — ท้องเสียเรื้อรัง ปวดท้อง

อาการที่ต้องระวัง:

• ปวดข้อหลายข้อ บวม แข็ง โดยเฉพาะตอนเช้า
• ผื่นแดง ผิวหนังผิดปกติ
• ไข้ต่ำๆ เรื้อรัง
• ตาแห้ง ปากแห้งมาก

โรคไต โรคตับ — อวัยวะทำงานไม่เต็มที่

เมื่อไตหรือตับทำงานไม่ดี ของเสียสะสมในร่างกาย ทำให้อ่อนเพลียมาก โรคไตเรื้อรังพบในคนไทยประมาณ 8-16% โดยเฉพาะในผู้ป่วยเบาหวานและความดันสูง ตามข้อมูลสมาคมโรคไตแห่งประเทศไทย

โรคไตเรื้อรัง:

• อ่อนเพลีย เบื่ออาหาร คลื่นไส้
• ปัสสาวะมีฟอง บวมเท้า ข้อเท้า
• ปวดเมื่อยหลังข้างๆ
• ความดันสูง ซีดโลหิตจาง

โรคตับ:

• เหนื่อยง่าย ง่วงนอน
• ตัวเหลือง ตาเหลือง ปัสสาวะสีน้ำตาลเข้ม
• ท้องอืด อาหารไม่ย่อย
• เลือดออกง่าย ฟกช้ำง่าย

โรคหัวใจ — หัวใจสูบเลือดไม่เพียงพอ

หัวใจอ่อนแรง สูบเลือดไปเลี้ยงร่างกายได้ไม่เพียงพอ

อาการ:

• เหนื่อยง่ายผิดปกติ เดินขึ้นบันได 1-2 ชั้นก็เหนื่อยมาก
• หายใจเหนื่อย นอนราบไม่ได้
• บวมเท้า ข้อเท้า
• ใจสั่น เต้นผิดปกติ
• แน่นหน้าอก

โรคติดเชื้อเรื้อรัง

• วัณโรค (TB) — ไข้ต่ำๆ เรื้อรัง ไอเรื้อรัง น้ำหนักลด
• HIV/AIDS — ภูมิคุ้มกันต่ำ เหนื่อย ไข้ ต่อมโต
• Hepatitis B/C เรื้อรัง — ตับอักเสบเรื้อรัง เหนื่อย ตัวเหลือง

อาการร่วมที่ต้องระวัง — พบแพทย์ทันที

หากอ่อนเพลียร่วมกับอาการเหล่านี้ ต้องรีบพบแพทย์ทันที:

สัญญาณอันตราย:

• น้ำหนักลดมาก — 5-10 กก. ใน 2-3 เดือน โดยไม่ได้ตั้งใจ
• ไข้ต่อเนื่อง — ไข้ต่ำๆ นานกว่า 2 สัปดาห์ หรือไข้สูงซ้ำๆ
• เหงื่อออกตอนกลางคืน — เหงื่อออกชุ่มมาก ต้องเปลี่ยนผ้าห่ม
• ต่อมน้ำเหลืองโต — คอ รักแร้ ขาหนีบ ขนาดเกิน 1 ซม. แข็ง ไม่เจ็บ
• เลือดออกผิดปกติ — เลือดกำเดาไหล เหงือกเลือดออก ฟกช้ำง่าย
• ปัสสาวะผิดปกติ — มีเลือด มีฟองมาก สีน้ำตาลเข้มมาก
• อุจจาระผิดปกติ — เลือดปน สีดำ ท้องเสียเรื้อรัง
• ปวดข้อหรือกระดูก — ปวดมากไม่หาย บวม แข็ง
• ตัวเหลือง ตาเหลือง — ผิวหนังและตาเหลือง
• หายใจเหนื่อย แน่นหน้าอก — หายใจลำบาก แน่นหน้าอกบ่อย

การตรวจเลือดที่ควรทำ

เมื่อพบแพทย์ แพทย์จะสั่งตรวจเลือดพื้นฐานเพื่อหาสาเหตุ

สรุปรายการตรวจพื้นฐาน (9 รายการ)

การตรวจที่แพทย์มักสั่ง:

1. CBC — ตรวจโลหิตจาง มะเร็งเม็ดเลือด การติดเชื้อ
2. TSH — ตรวจไทรอยด์ทำงานต่ำหรือสูง
3. FBS/HbA1c — ตรวจเบาหวาน น้ำตาลผิดปกติ
4. Vitamin D — ตรวจขาดวิตามิน D (คนไทย 60-70% ขาด)
5. Vitamin B12 — ตรวจโลหิตจางจาก B12 ต่ำ
6. Ferritin — ตรวจธาตุเหล็กสะสม
7. LFT (Liver) — ตรวจการทำงานของตับ
8. Kidney Function — ตรวจการทำงานของไต
9. Electrolytes — ตรวจเกลือแร่ในร่างกาย

รายละเอียดการตรวจพื้นฐาน

1. Complete Blood Count (CBC)

• ตรวจนับเม็ดเลือด: แดง ขาว เกล็ดเลือด
• หาโลหิตจาง การติดเชื้อ มะเร็งเม็ดเลือด

2. Thyroid Stimulating Hormone (TSH)

• ตรวจการทำงานของต่อมไทรอยด์
• หาไทรอยด์ทำงานต่ำหรือสูง

3. Fasting Blood Sugar (FBS) / HbA1c

• ตรวจน้ำตาลในเลือด
• หาเบาหวาน หรือน้ำตาลผิดปกติ

4. Vitamin D (25-OH Vitamin D)

• ตรวจระดับวิตามิน D
• คนไทย 60-70% ขาดวิตามิน D

5. Vitamin B12

• ตรวจวิตามิน B12
• ขาดทำให้โลหิตจางและเหนื่อย

6. Ferritin

• ตรวจธาตุเหล็กสะสมในร่างกาย
• หาโลหิตจางจากขาดธาตุเหล็ก

7. Liver Function Test (LFT)

• ตรวจการทำงานของตับ: AST, ALT, Alkaline Phosphatase
• หาโรคตับ

8. Kidney Function Test

• Creatinine, BUN, eGFR
• ตรวจการทำงานของไต

9. Electrolytes

• Sodium, Potassium, Calcium, Magnesium
• ตรวจเกลือแร่ ถ้าไม่สมดุลทำให้เหนื่อย

การตรวจเพิ่มเติม (ตามอาการ)

ถ้าสงสัยโรคภูมิคุ้มกัน:

• ANA (Antinuclear Antibody) — หา Lupus
• RF (Rheumatoid Factor) — หา RA
• Anti-CCP — ยืนยัน RA
• ESR, CRP — วัดการอักเสบ

ถ้าสงสัยมะเร็ง:

• Tumor markers (ขึ้นกับตำแหน่งที่สงสัย)
• Chest X-ray — ดูปอด
• Ultrasound ท้อง — ดูตับ ไต ม้าม

ถ้าสงสัยการติดเชื้อ:

• EBV antibody — หาไวรัส EBV
• HIV test
• Hepatitis B/C test
• Tuberculosis test (QuantiFERON-TB)

ถ้าสงสัย CFS:

• ไม่มีการตรวจเฉพาะ ต้องตรวจทุกอย่างเพื่อแยกโรคอื่นออกก่อน

เมื่อไหร่ที่ต้องรีบพบแพทย์

พบแพทย์ทันทีถ้า (ภายใน 24-48 ชั่วโมง)

• อ่อนเพลียร่วมกับน้ำหนักลดมาก (>5 กก./เดือน)
• ไข้สูงหรือไข้ต่อเนื่องนานกว่า 1 สัปดาห์
• ต่อมน้ำเหลืองโต แข็ง ไม่เจ็บ
• เลือดออกผิดปกติ ฟกช้ำง่ายมาก
• ปัสสาวะมีเลือด มีฟองมาก
• ตัวเหลือง ตาเหลือง
• หายใจเหนื่อย แน่นหน้าอกบ่อย
• ปวดข้อหรือกระดูกมาก ไม่หาย

พบแพทย์ภายใน 1-2 สัปดาห์ถ้า

• อ่อนเพลียนานเกิน 2 สัปดาห์ ไม่ดีขึ้นเลย
• มีอาการร่วมอื่นๆ: หน้าซีด ใจสั่น เวียนศีรษะ ปวดศีรษะบ่อย
• นอนไม่หลับเรื้อรัง หรือนอนมากเกินไป (>12 ชม./วัน)
• รบกวนชีวิตประจำวัน ไปทำงานไม่ไหว
• เศร้า ไม่มีความสุข ไม่อยากทำอะไร

พบแพทย์เพื่อตรวจเช็กสุขภาพถ้า

• อ่อนเพลียต่อเนื่องนานกว่า 1 เดือน
• เคยมีโรคประจำตัว (เบาหวาน ไทรอยด์ โลหิตจาง) ควรตรวจติดตาม
• อายุ 40 ปีขึ้นไป ไม่เคยตรวจสุขภาพมานาน

สรุป

อ่อนเพลียตลอดเวลาผิดปกติเมื่ออ่อนเพลียนานเกิน 2 สัปดาห์โดยไม่ดีขึ้น ไม่หายแม้พักผ่อนเพียงพอ หรือมีอาการร่วมที่น่ากังวล เช่น น้ำหนักลด ไข้ ต่อมโต เลือดออก อาจเป็นสัญญาณของโรคร้ายแรง เช่น มะเร็ง โรคภูมิคุ้มกัน โรคไต โรคตับ หรือ Chronic Fatigue Syndrome (CFS) ที่เป็นมานานกว่า 6 เดือน

จำสิ่งเหล่านี้ไว้:

• อ่อนเพลียนานเกิน 2 สัปดาห์ ควรพบแพทย์
• ตรวจเลือดพื้นฐาน: CBC, TSH, FBS, Vitamin D, B12, Ferritin, ตับ ไต
• สัญญาณอันตราย: น้ำหนักลด ไข้ ต่อมโต เลือดออก ตัวเหลือง หายใจเหนื่อย
• CFS วินิจฉัยเมื่อเป็นนานกว่า 6 เดือน และแยกโรคอื่นออกหมดแล้ว
• อย่ารอจนอาการแย่ — การตรวจหาสาเหตุเร็วช่วยรักษาได้ทันท่วงที

อาการอ่อนเพลียเรื้อรังไม่ใช่เรื่องปกติที่ควรละเลย หากคุณรู้สึกเหนื่อยล้าอย่างผิดปกติและไม่หายไปเองหลังพักผ่อนแล้ว นั่นคือสัญญาณที่ร่างกายส่งมาบอกว่าต้องการความช่วยเหลือ การพบแพทย์เร็วจะช่วยให้คุณได้รับการวินิจฉัยและรักษาที่ถูกต้อง กลับมามีพลังงานและคุณภาพชีวิตที่ดีอีกครั้ง

3 สิ่งที่ควรทำตอนนี้

ถ้าคุณอ่อนเพลียมานานแล้ว ทำตาม 3 ขั้นตอนนี้:

1. บันทึกอาการ

• จดว่าเหนื่อยมากี่วัน กี่สัปดาห์ กี่เดือน
• มีอาการอะไรร่วม: น้ำหนักลด ไข้ ปวดข้อ ต่อมโต
• เหนื่อยมากแค่ไหน: ทำงานได้ไหม ดูแลตัวเองได้ไหม

2. เตรียมคำถามสำหรับแพทย์

• ผมเหนื่อยมานานแล้ว ควรตรวจอะไรบ้าง?
• อาการเหล่านี้เป็นโรคอะไรได้บ้าง?
• ต้องตรวจเพิ่มเติมอะไรอีกไหม?

3. นัดพบแพทย์

• โทรนัดคลินิกหรือโรงพยาบาลใกล้บ้าน
• ถ้ามีอาการร่วมที่น่ากังวล (น้ำหนักลด ไข้ ต่อมโต) — รีบไปภายใน 24-48 ชั่วโมง
• ถ้าเหนื่อยนานกว่า 2 สัปดาห์แต่ไม่มีอาการฉุกเฉิน — ไปภายใน 1-2 สัปดาห์

หากคุณอ่อนเพลียมานานแล้ว อย่ารอ — พบแพทย์วันนี้เพื่อหาสาเหตุและรับการรักษาที่เหมาะสม

FAQ — คำถามที่พบบ่อย

Q: อ่อนเพลียตลอดเวลานานแค่ไหนถึงผิดปกติ?
A: ถ้าอ่อนเพลียนานเกิน 2 สัปดาห์โดยไม่ดีขึ้น แม้พักผ่อนเพียงพอ ถือว่าผิดปกติและควรพบแพทย์ ถ้าเป็นมานานกว่า 6 เดือน อาจเป็น Chronic Fatigue Syndrome (CFS) ซึ่งต้องตรวจแยกโรคอื่นออกก่อน และอาจต้องรักษาระยะยาว

Q: อ่อนเพลียตลอดเวลาควรตรวจเลือดอะไร?
A: ควรตรวจพื้นฐาน (1) CBC ดูโลหิตจางและมะเร็งเม็ดเลือด (2) TSH ดูไทรอยด์ (3) FBS/HbA1c ดูเบาหวาน (4) Vitamin D และ B12 (5) Ferritin ดูธาตุเหล็ก (6) LFT ดูตับ (7) Creatinine/BUN ดูไต ถ้าผลปกติแต่ยังเหนื่อย แพทย์อาจตรวจเพิ่ม: ANA, RF, EBV, HIV, tumor markers

Q: อ่อนเพลียตลอดเวลาเป็นมะเร็งได้ไหม?
A: เป็นได้ โดยเฉพาะมะเร็งเม็ดเลือด (Leukemia, Lymphoma) มะเร็งลำไส้ใหญ่ มะเร็งปอด มะเร็งตับ ควรระวังถ้าอ่อนเพลียร่วมกับ น้ำหนักลดมาก (>5 กก./เดือน) ไข้ต่อเนื่อง ต่อมน้ำเหลืองโตแข็งไม่เจ็บ เลือดออกง่าย เหงื่อออกตอนกลางคืน ต้องรีบพบแพทย์ตรวจทันที

Q: CFS คืออะไร? รักษาหายได้ไหม?
A: Chronic Fatigue Syndrome (CFS) คือโรคอ่อนเพลียเรื้อรังที่เป็นนานกว่า 6 เดือน ไม่มีสาเหตุชัดเจน มีอาการหลัก: เหนื่อยมาก, เหนื่อยหนักขึ้นหลังทำกิจกรรม (PEM), นอนแล้วไม่ฟื้น ยังไม่มียารักษาเฉพาะ แต่สามารถจัดการอาการได้ด้วย พักผ่อนเพียงพอ จัดการพลังงาน ออกกำลังกายเบาๆ จิตบำบัด

Q: อ่อนเพลียตลอดเวลาเพราะโรคภูมิคุ้มกันมีอาการอย่างไร?
A: อ่อนเพลียมากร่วมกับ ปวดข้อหลายข้อ บวม แข็ง (โดยเฉพาะตอนเช้า), ผื่นแดงผิดปกติ, ไข้ต่ำๆ เรื้อรัง, ตาแห้ง ปากแห้งมาก, ผมร่วงมาก อาจเป็น Lupus, Rheumatoid Arthritis, หรือ Sjögren's Syndrome ต้องตรวจเลือด ANA, RF, Anti-CCP, ESR, CRP

Q: อ่อนเพลียตลอดเวลาต้องพบแพทย์เมื่อไหร่?
A: รีบพบแพทย์ทันทีถ้า (1) เป็นนานเกิน 2 สัปดาห์ไม่ดีขึ้น (2) น้ำหนักลดมาก ไข้ ต่อมโต เลือดออก (3) หายใจเหนื่อย แน่นหน้าอก (4) ตัวเหลือง ปัสสาวะมีเลือด (5) รบกวนชีวิตประจำวัน ทำงานไม่ไหว ควรพบแพทย์ภายใน 1-2 สัปดาห์ ถ้าเป็นนานกว่า 1 เดือนแต่ไม่มีอาการฉุกเฉิน

References

1. Centers for Disease Control and Prevention. Myalgic Encephalomyelitis/Chronic Fatigue Syndrome. cdc.gov
2. Mayo Clinic. Chronic fatigue syndrome: Diagnosis and treatment. mayoclinic.org
3. National Cancer Institute. Fatigue and Cancer. cancer.gov
4. American College of Rheumatology. Autoimmune Diseases and Fatigue. rheumatology.org
5. National Kidney Foundation. Chronic Kidney Disease and Fatigue. kidney.org
6. World Health Organization. Chronic diseases and fatigue. who.int