อาการอาหารเป็นพิษ มีอะไรบ้าง? สัญญาณเตือนที่ต้องรู้

อาการอาหารเป็นพิษมักปรากฏภายใน 1-48 ชั่วโมงหลังรับประทานอาหารที่ปนเปื้อน ขึ้นอยู่กับชนิดของเชื้อโรคและปริมาณที่ได้รับ การรู้จักอาการเบื้องต้นจะช่วยให้คุณดูแลตัวเองได้ทันท่วงที และรู้ว่าเมื่อไหร่ควรรีบพบแพทย์ บทความนี้จะอธิบายอาการทั่วไปของอาหารเป็นพิษ อาการเฉพาะในเด็กและผู้สูงอายุ รวมถึงสัญญาณอันตรายที่ไม่ควรมองข้าม

อาการอาหารเป็นพิษที่พบบ่อย: ท้องเสีย อาเจียน คลื่นไส้ ปวดท้อง ไข้ อ่อนเพลีย ปวดศีรษะ และปวดกล้ามเนื้อ ความรุนแรงแตกต่างกันตามชนิดเชื้อโรค อายุ และสุขภาพของผู้ป่วย

อาการทั่วไปของอาหารเป็นพิษ

ท้องเสีย — อาการหลักที่พบบ่อยที่สุด

ท้องเสียเป็นอาการแรกที่มักเกิดขึ้นในอาหารเป็นพิษ เกิดจากการที่ร่างกายพยายามขับเชื้อโรคและสารพิษออกทางลำไส้

ลักษณะท้องเสียในอาหารเป็นพิษ:

• ถ่ายบ่อย 3-10 ครั้งต่อวัน บางครั้งมากกว่า
• อุจจาระเป็นน้ำหรือละลาย
• อาจมีมูกหรือเลือดปน (กรณีติดเชื้อรุนแรง)
• ร่วมกับปวดบิดท้อง เกร็งท้อง

ท้องเสียจากอาหารเป็นพิษมักเกิดเฉียบพลันและรุนแรงกว่าท้องเสียทั่วไป

อาเจียน คลื่นไส้ — อาการที่บ่งบอกความรุนแรง

อาเจียนเป็นวิธีที่ร่างกายใช้ขับสารพิษออกจากกระเพาะอาหาร มักเกิดร่วมกับคลื่นไส้รุนแรง

ลักษณะการอาเจียน:

• เกิดเร็วภายใน 1-6 ชั่วโมงหลังกินอาหาร (กรณีเชื้อ Staphylococcus)
• อาเจียนติดต่อกันหลายครั้ง จนดื่มน้ำไม่ได้
• อาจมีเศษอาหารหรือน้ำดีสีเหลืองเขียว
• บางกรณีอาจอาเจียนเป็นเลือด (สัญญาณอันตราย)

การอาเจียนรุนแรงทำให้เสียน้ำและเกลือแร่ได้เร็ว โดยเฉพาะในเด็กเล็กและผู้สูงอายุ

ปวดท้อง ปวดบิดท้อง

ปวดท้องจากอาหารเป็นพิษมักเกิดในช่องท้องส่วนกลางหรือท้องน้อย เนื่องจากลำไส้อักเสบและหดเกร็ง

ลักษณะอาการปวดท้อง:

• ปวดแบบบิด เกร็ง มาเป็นห้วงๆ
• อาจปวดรุนแรงจนงอตัวไม่ได้
• ท้องอืด มีแก๊ส
• ปวดบรรเทาหลังถ่ายอุจจาระหรือขับลม

ถ้าปวดท้องรุนแรงในจุดเดียวและไม่หาย ควรพบแพทย์ทันที อาจเป็นสัญญาณของภาวะแทรกซ้อน

ไข้ ร่างกายสู้กับเชื้อโรค

ไข้เกิดจากการที่ระบบภูมิคุ้มกันตอบสนองต่อเชื้อโรค ไม่ใช่ทุกกรณีของอาหารเป็นพิษจะมีไข้

ระดับไข้ที่พบ:

• ไข้เล็กน้อย 37.5-38°C (กรณีติดเชื้อเบาๆ)
• ไข้สูง 38.5-40°C (กรณีติดเชื้อ Salmonella, Campylobacter)
• อาจร่วมกับหนาวสั่น ปวดกล้ามเนื้อ ปวดศีรษะ

ไข้สูงเกิน 38.5°C ร่วมกับท้องเสียมีเลือด ควรรีบพบแพทย์

อาการอื่นๆ ที่อาจพบ

• อ่อนเพลียมาก — เนื่องจากขาดน้ำและสูญเสียเกลือแร่
• ปวดศีรษะ — จากขาดน้ำและไข้
• ปวดกล้ามเนื้อ — ร่างกายสู้กับการติดเชื้อ
• เวียนศีรษะ — ความดันโลหิตต่ำจากขาดน้ำ

อาการอาหารเป็นพิษในเด็ก — ระวังขาดน้ำเร็ว

เด็กมีอาการรุนแรงกว่าผู้ใหญ่และขาดน้ำได้เร็วมาก เพราะร่างกายเล็กและสัดส่วนน้ำในร่างกายสูง

อาการที่พบในเด็ก:

• อาเจียนรุนแรง — อาจอาเจียนทุกครั้งที่ดื่มน้ำหรือนม
• ท้องเสียบ่อย — เปียกผ้าอ้อมถึง 8-10 ครั้งต่อวัน
• ร้องไห้แต่ไม่มีน้ำตา — สัญญาณขาดน้ำรุนแรง
• หงุดหงิด ซึม — สับสนหรือไม่ตอบสนอง
• ปากแห้ง ลิ้นแห้ง — ขาดน้ำในร่างกาย
• ปัสสาวะน้อยหรือไม่มี — ไม่เปียกผ้าอ้อมเกิน 6-8 ชั่วโมง
• ชักได้ — ถ้าไข้สูงเกิน 39°C หรือเสียเกลือแร่มาก

เด็กต้องพบแพทย์ทันทีถ้า:

• อายุต่ำกว่า 6 เดือนมีอาการท้องเสียหรือไข้
• อาเจียนหรือท้องเสียเกิน 6 ครั้ง ใน 24 ชั่วโมง
• มีสัญญาณขาดน้ำ (ไม่มีน้ำตา, ปากแห้ง, เฉื่อยชา)
• มีเลือดในอุจจาระหรือสีดำ
• ไข้สูงเกิน 38.5°C ในเด็กอายุต่ำกว่า 3 เดือน

อาการอาหารเป็นพิษในผู้สูงอายุ — เสี่ยงแทรกซ้อนสูง

ผู้สูงอายุมีความเสี่ยงสูงต่อภาวะแทรกซ้อนร้ายแรง เพราะร่างกายฟื้นตัวช้าและมักมีโรคประจำตัว

อาการที่ต้องระวังในผู้สูงอายุ:

• ขาดน้ำรวดเร็ว — ผิวหนังไม่ยืดหยุ่น ตาบุ๋ม ปากแห้งมาก
• ความดันโลหิตต่ำ — เวียนศีรษะ มึนงง ลุกไม่ไหว
• สับสน ไม่รู้สึกตัว — จากขาดน้ำหรือติดเชื้อในกระแสเลือด
• หายใจเร็ว หัวใจเต้นเร็ว — ร่างกายพยายามชดเชยการขาดน้ำ
• ปัสสาวะสีเข้มมาก — สัญญาณไตทำงานไม่ดี
• อาการโรคประจำตัวกำเริบ — เบาหวาน ความดันลง หัวใจเต้นผิดจังหวะ

ผู้สูงอายุควรพบแพทย์เร็วกว่าผู้ใหญ่ทั่วไป เพราะอาการอาจเปลี่ยนแปลงเร็ว

ระดับความรุนแรงของอาการ

เบา — ดูแลรักษาที่บ้านได้

• ท้องเสีย 2-3 ครั้งต่อวัน ไม่มีเลือดปน
• คลื่นไส้เล็กน้อย อาเจียน 1-2 ครั้ง
• ปวดท้องเล็กน้อย ยังกินน้ำได้
• ไม่มีไข้หรือไข้ต่ำกว่า 38°C
• ยังมีแรง เดินไหวได้ปกติ

การดูแล: ดื่มน้ำเกลือแร่ พักผ่อน กินอาหารอ่อน สังเกตอาการ

ปานกลาง — ควรพบแพทย์

• ท้องเสีย 4-6 ครั้งต่อวัน
• อาเจียนบ่อย ดื่มน้ำลำบาก
• ปวดท้องค่อนข้างมาก
• ไข้ 38-39°C
• อ่อนเพลีย เวียนศีรษะเมื่อลุกยืน

ควรทำ: พบแพทย์เพื่อประเมินและได้รับยา อาจต้องให้สารน้ำทางหลอดเลือด

รุนแรง — ต้องรีบไปโรงพยาบาลทันที

• ท้องเสียเกิน 8 ครั้งต่อวัน มีเลือดหรือมูกปน
• อาเจียนติดต่อกัน ดื่มน้ำไม่ได้เลย
• อาเจียนหรือถ่ายเป็นเลือด
• ปวดท้องรุนแรงมาก ไม่หาย
• ไข้สูงเกิน 39.5°C
• เวียนศีรษะมาก ตาลาย เป็นลม
• สับสน พูดไม่ชัด มองภาพซ้อน
• ปัสสาวะน้อยมาก หรือไม่มีเลย

สัญญาณอันตรายที่ต้องรีบพบแพทย์ทันที

หากพบอาการเหล่านี้ ห้ามรอ — โทร 1669 หรือรีบไปโรงพยาบาลทันที:

• มีเลือดในอุจจาระหรือสีดำคล้ำ
• อาเจียนเป็นเลือดหรือสีน้ำตาลดำ
• ปวดท้องรุนแรงเฉียบพลันไม่หาย
• ไข้สูงเกิน 39.5°C ที่ลดยาไม่ลง
• ขาดน้ำรุนแรง: ไม่ปัสสาวะเกิน 8 ชั่วโมง ตาบุ๋ม ปากแห้งมาก
• อาการทางระบบประสาท: มองภาพซ้อน พูดไม่ชัด กลืนลำบาก ชา
• หายใจลำบาก แน่นหน้าอก
• หมดสติ ไม่รู้สึกตัว หรือซึมมาก
• อาการเกิดหลังกินเห็ดป่า ปลาพิษ หอยทะเล

สรุป

อาการอาหารเป็นพิษที่พบบ่อยคือ ท้องเสีย อาเจียน ปวดท้อง และไข้ ซึ่งมักปรากฏภายใน 1-48 ชั่วโมงหลังกินอาหารที่มีปัญหา เด็กเล็กและผู้สูงอายุมีความเสี่ยงสูงต่อการขาดน้ำและภาวะแทรกซ้อนรุนแรง

จำสิ่งเหล่านี้ไว้:

• สังเกตอาการตั้งแต่เริ่มแรก จดบันทึกความถี่ของท้องเสียและอาเจียน
• ดื่มน้ำเกลือแร่บ่อยๆ เพื่อป้องกันขาดน้ำ
• หากมีเลือดปน ไข้สูง หรือขาดน้ำรุนแรง รีบพบแพทย์
• เด็กและผู้สูงอายุควรพบแพทย์เร็วกว่าผู้ใหญ่ทั่วไป
• อย่ารอจนอาการรุนแรง — การรักษาเร็วช่วยป้องกันแทรกซ้อน

การรู้จักอาการอาหารเป็นพิษช่วยให้คุณตัดสินใจได้ว่าควรดูแลที่บ้านหรือต้องรีบพบแพทย์ ซึ่งอาจช่วยชีวิตได้ในกรณีฉุกเฉิน

FAQ — คำถามที่พบบ่อย

Q: อาการอาหารเป็นพิษเริ่มเมื่อไหร่?
A: ขึ้นอยู่กับชนิดเชื้อโรค บางเชื้อเช่น Staphylococcus แสดงอาการเร็วภายใน 30 นาที - 6 ชั่วโมง ส่วนเชื้อ Salmonella หรือ Norovirus ใช้เวลา 12-48 ชั่วโมง และบางเชื้อเช่น Hepatitis A อาจใช้เวลานานถึง 15-50 วัน

Q: อาการอาหารเป็นพิษหายเองได้ไหม?
A: อาหารเป็นพิษส่วนใหญ่หายเองภายใน 2-7 วัน โดยไม่ต้องใช้ยา แต่ต้องดื่มน้ำเกลือแร่เพียงพอเพื่อป้องกันขาดน้ำ กรณีที่มีไข้สูง ท้องเสียมีเลือด หรือขาดน้ำรุนแรง ต้องพบแพทย์เพื่อรับการรักษา

Q: อาการอาหารเป็นพิษต่างจากไข้หวัดใส้อย่างไร?
A: อาหารเป็นพิษมักเกิดเฉียบพลันภายใน 1-2 วันหลังกินอาหารที่มีปัญหา มีอาการท้องเสียและอาเจียนรุนแรง ส่วนไข้หวัดใส้ (viral gastroenteritis) อาการค่อยๆ เริ่มขึ้น แพร่จากคนสู่คน และมักมีไข้กับปวดกล้ามเนื้อมากกว่า

Q: เด็กอาหารเป็นพิษให้น้ำอะไรดี?
A: ให้น้ำเกลือแร่สำหรับเด็ก (ORS) ที่ซื้อจากร้านขายยา ให้ทีละน้อยบ่อยๆ เช่น 1-2 ช้อนโต๊ะทุก 5-10 นาที หลีกเลี่ยงน้ำเปล่าอย่างเดียว น้ำหวาน หรือน้ำผลไม้เข้มข้น เพราะไม่มีเกลือแร่เพียงพอ ถ้าเด็กยังกินนมแม่ได้ ให้นมแม่ต่อไป

Q: ท้องเสียกี่ครั้งถึงต้องพบแพทย์?
A: ควรพบแพทย์ถ้าท้องเสียเกิน 6 ครั้งใน 24 ชั่วโมง หรือมีเลือดปนในอุจจาระ หรือร่วมกับไข้สูง อาเจียนติดต่อกัน และสัญญาณขาดน้ำ (ปากแห้ง ปัสสาวะน้อย เวียนศีรษะมาก) สำหรับเด็กเล็กและผู้สูงอายุ ควรพบแพทย์เร็วกว่า

Q: กินยาแก้ท้องเสียตอนอาหารเป็นพิษได้ไหม?
A: ไม่แนะนำให้กินยาแก้ท้องเสีย (เช่น Loperamide) ในระยะแรกของอาหารเป็นพิษ เพราะท้องเสียเป็นวิธีที่ร่างกายขับเชื้อโรคออก ยาแก้ท้องเสียอาจทำให้เชื้อสะสมในลำไส้นานขึ้นและทำให้อาการแย่ลง ควรดื่มน้ำเกลือแร่และให้ร่างกายขับเชื้อออกตามธรรมชาติ

References

1. Centers for Disease Control and Prevention. Symptoms of Food Poisoning. cdc.gov
2. Mayo Clinic. Food poisoning: Symptoms and causes. mayoclinic.org
3. World Health Organization. Foodborne diseases: Symptoms and diagnosis. who.int
4. Cleveland Clinic. Food Poisoning Symptoms: What to Watch For. clevelandclinic.org
5. กรมควบคุมโรค กระทรวงสาธารณสุข. อาการและการดูแลผู้ป่วยอาหารเป็นพิษ. ddc.moph.go.th
6. American Academy of Pediatrics. Food Poisoning in Children: Signs and Treatment. aap.org