อาหารเป็นพิษ ปฐมพยาบาลเบื้องต้น ทำอะไรได้ทันที

อาหารเป็นพิษ ปฐมพยาบาลเบื้องต้น ทำอะไรได้ทันที

อาหารเป็นพิษสามารถเกิดขึ้นได้อย่างกะทันหันหลังรับประทานอาหารที่ปนเปื้อนเชื้อแบคทีเรีย ไวรัส หรือสารพิษ อาการที่พบบ่อย ได้แก่ ท้องเสีย อาเจียน ปวดท้อง และมีไข้

การปฐมพยาบาลที่ถูกต้องในช่วงแรกมีความสำคัญมาก เพราะช่วยลดความรุนแรงของอาการ ป้องกันภาวะขาดน้ำ และลดความเสี่ยงต่อภาวะแทรกซ้อน โดยเฉพาะในเด็ก ผู้สูงอายุ และผู้มีโรคประจำตัว

สิ่งที่ควรทำทันที

1. ดื่มน้ำหรือสารละลายเกลือแร่

อาการอาเจียนและท้องเสียทำให้ร่างกายสูญเสียน้ำและเกลือแร่จำนวนมาก

• จิบน้ำทีละน้อย แต่บ่อยครั้ง

• ใช้น้ำเกลือแร่ ORS จะดีที่สุด

• หลีกเลี่ยงเครื่องดื่มหวานจัดหรือคาเฟอีน

การชดเชยน้ำอย่างเหมาะสมช่วยป้องกันภาวะขาดน้ำ ซึ่งเป็นสาเหตุสำคัญของอาการรุนแรง

2. พักผ่อนให้เพียงพอ

การนอนพักช่วยให้ร่างกายฟื้นตัวและต่อสู้กับเชื้อหรือสารพิษ

• หลีกเลี่ยงการทำกิจกรรมหนัก

• ควรอยู่ในที่อากาศถ่ายเท

• หากเวียนศีรษะ ควรนอนราบหรือยกศีรษะเล็กน้อย

3. รับประทานอาหารอ่อนเมื่ออาการดีขึ้น

เมื่อหยุดอาเจียนแล้ว สามารถเริ่มรับประทานอาหารย่อยง่าย

• ข้าวต้ม โจ๊ก

• กล้วยสุก

• ซุปใส

ควรเริ่มจากปริมาณน้อยก่อน เพื่อดูว่าร่างกายรับได้หรือไม่

4. โทรขอความช่วยเหลือหากอาการรุนแรง

หากผู้ป่วยมีอาการหนัก เช่น อาเจียนไม่หยุด ซึม หรือหมดสติ ควรรีบติดต่อหน่วยแพทย์ฉุกเฉินหรือเรียกรถพยาบาลทันที

สิ่งที่ห้ามทำ

ใช้ยาเองโดยไม่ปรึกษาแพทย์

ยาบางชนิด เช่น ยาหยุดท้องเสีย อาจไม่เหมาะในกรณีที่ร่างกายต้องขับเชื้อออก และอาจทำให้อาการแย่ลง

กินอาหารแข็งหรืออาหารมันจัด

อาหารย่อยยากจะเพิ่มภาระให้ระบบทางเดินอาหาร

ควรหลีกเลี่ยง

• ของทอด

• อาหารเผ็ด

• นมและผลิตภัณฑ์นม

• อาหารดิบ

กลั้นอาเจียนหรือท้องเสีย

อาการเหล่านี้เป็นกลไกธรรมชาติที่ช่วยขับสารพิษออกจากร่างกาย การฝืนกลั้นอาจทำให้เชื้ออยู่ในร่างกายนานขึ้น

ดื่มเครื่องดื่มแอลกอฮอล์หรือคาเฟอีน

เครื่องดื่มเหล่านี้ทำให้ร่างกายสูญเสียน้ำมากขึ้น และระคายเคืองกระเพาะอาหาร

สัญญาณอันตรายที่ต้องไปโรงพยาบาลทันที

แม้อาหารเป็นพิษส่วนใหญ่จะหายเองได้ แต่บางกรณีอาจเป็นอันตรายต่อชีวิต

ควรไปโรงพยาบาลทันทีหากมีอาการต่อไปนี้

• อาเจียนหรือท้องเสียรุนแรงต่อเนื่อง

• มีเลือดในอุจจาระหรืออาเจียน

• ปัสสาวะน้อยหรือไม่ปัสสาวะ

• เวียนศีรษะ หน้ามืด หรือหมดสติ

• ไข้สูงมาก

• ปวดท้องรุนแรง

• หายใจลำบาก

• อาการไม่ดีขึ้นภายใน 24–48 ชั่วโมง

เด็กเล็ก ผู้สูงอายุ และหญิงตั้งครรภ์ ควรได้รับการประเมินจากแพทย์เร็วกว่า

การดูแลผู้ป่วยในบ้านอย่างปลอดภัย

หากอาการไม่รุนแรง สามารถดูแลที่บ้านได้โดย

• ให้ดื่มน้ำหรือเกลือแร่สม่ำเสมอ

• จัดอาหารอ่อนและย่อยง่าย

• รักษาความสะอาดเพื่อป้องกันการแพร่เชื้อ

• สังเกตอาการอย่างใกล้ชิด

สรุป

การปฐมพยาบาลอาหารเป็นพิษที่ถูกต้องคือการชดเชยน้ำและเกลือแร่ พักผ่อน และหลีกเลี่ยงสิ่งที่กระตุ้นอาการ การสังเกตสัญญาณอันตรายมีความสำคัญอย่างยิ่ง เพราะอาจช่วยป้องกันภาวะแทรกซ้อนรุนแรงและช่วยให้ผู้ป่วยได้รับการรักษาอย่างทันท่วงที

FAQ — คำถามที่พบบ่อย

Q: อาหารเป็นพิษควรดื่มอะไรดีที่สุด?
A: น้ำเกลือแร่ ORS หรือ น้ำสะอาด จิบทีละน้อยแต่บ่อย

Q: ต้องงดอาหารกี่ชั่วโมง?
A: ควรงดจนกว่าอาเจียนจะหยุด แล้วเริ่มอาหารอ่อนปริมาณน้อย

Q: อาหารเป็นพิษต้องไปโรงพยาบาลทุกครั้งไหม?
A: ไม่จำเป็น หากอาการไม่รุนแรงและไม่มีสัญญาณอันตราย

Q: ท้องเสียจากอาหารเป็นพิษหยุดเองได้หรือไม่?
A: ส่วนใหญ่หยุดเองภายใน 1–3 วัน หากร่างกายได้รับน้ำเพียงพอ

References / แหล่งข้อมูล

• World Health Organization. Food Safety and Foodborne Illness.

• Centers for Disease Control and Prevention. Foodborne Illness: Prevention and Treatment.

• Mayo Clinic. Food Poisoning: Symptoms and First Aid.

• National Health Service. Food Poisoning: Self-care and Emergency Advice.