คอลลาเจนกับข้อเข่า กินแล้วช่วยปวดข้อได้จริงไหม? ไขคำตอบ

เวลาลุกนั่ง เดินขึ้นบันได หรือออกกำลังกายหนักๆ แล้วรู้สึกปวดตึงที่เข่า หลายคนเริ่มสงสัยเรื่อง คอลลาเจนกับข้อเข่า ว่าเกี่ยวข้องกันจริงไหม เพราะเห็นคำว่า Collagen Type II ผ่านตาบ่อยขึ้นเรื่อยๆ

คำถามที่คนปวดข้ออยากรู้จริงๆ คือ กินคอลลาเจนแล้วช่วยลดอาการปวดข้อเข่าได้จริงหรือเป็นแค่กระแสการตลาด บทความนี้จะพาไปดูงานวิจัยที่มีอยู่ ความแตกต่างระหว่าง Hydrolyzed กับ Undenatured Collagen ปริมาณที่ได้ผล และกลุ่มคนที่น่าจะได้ประโยชน์มากที่สุด

คอลลาเจน Type II กับกระดูกอ่อนในข้อเข่า

กระดูกอ่อนที่หุ้มปลายกระดูกในข้อเข่า (articular cartilage) ทำหน้าที่เป็นเบาะรองรับแรงกระแทกเวลาเดิน วิ่ง หรือขึ้นลงบันได โครงสร้างหลักของกระดูกอ่อนนี้คือ คอลลาเจนชนิดที่ 2 (Type II Collagen) ซึ่งทำให้กระดูกอ่อนยืดหยุ่นและทนต่อแรงกด

เมื่ออายุมากขึ้น ใช้งานข้อหนัก หรือน้ำหนักตัวเกิน กระดูกอ่อนนี้จะค่อยๆ สึกและบางลง จนนำไปสู่ภาวะ ข้อเข่าเสื่อม (Knee Osteoarthritis) ซึ่งพบบ่อยในผู้สูงอายุไทยและเป็นสาเหตุหลักของอาการปวดเข่าเรื้อรัง นี่จึงเป็นที่มาว่าทำไมนักวิจัยสนใจว่าการเสริมคอลลาเจน Type II จากภายนอกจะช่วยชะลออาการได้หรือไม่

งานวิจัยคอลลาเจนกับข้อเข่าเสื่อม (Osteoarthritis) ว่าไว้อย่างไร

งานวิจัยส่วนใหญ่ในตอนนี้โฟกัสไปที่คอลลาเจน Type II แบบ Undenatured (UC-II) มากกว่าคอลลาเจนทั่วไป จาก meta-analysis ที่รวบรวมการทดลองแบบสุ่มหลายฉบับ พบว่าผู้ป่วยข้อเข่าเสื่อมที่กิน UC-II มีอาการปวดและความรุนแรงของโรคลดลง เมื่อเทียบกับกลุ่มควบคุม และในการทดลองขนาดใหญ่ที่เทียบ UC-II 40 มก./วัน กับกลูโคซามีน-คอนดรอยติน และยาหลอกนาน 180 วัน กลุ่มที่กิน UC-II มีคะแนน WOMAC (ดัชนีวัดอาการปวดและการใช้งานข้อ) ลดลงชัดเจนกว่าทั้งสองกลุ่ม

อย่างไรก็ตาม ผลยังไม่ไปทางเดียวกันทั้งหมด งานวิจัยที่ให้ UC-II ร่วมกับ hydrolyzed collagen 12 สัปดาห์ กลับไม่พบว่าดีกว่ายาหลอกชัดเจน สะท้อนว่าคอลลาเจนควรมองเป็นตัวช่วยเสริม ไม่ใช่การรักษาหลัก

Hydrolyzed Collagen vs Undenatured Collagen (UC-II) ต่างกันยังไง

คนมักเข้าใจว่าคอลลาเจนที่ขายในท้องตลาดเป็นตัวเดียวกันหมด แต่สำหรับเรื่องข้อเข่า มีสองรูปแบบหลักที่ทำงานคนละกลไกกันเลย

UC-II ทำงานผ่านกลไกภูมิคุ้มกันที่เรียกว่า oral tolerance คือเมื่อกินเข้าไป ร่างกายจะลดการตอบสนองภูมิคุ้มกันที่โจมตีเนื้อเยื่อข้อ และกระตุ้นเซลล์ regulatory T-cells ในลำไส้ให้ช่วยซ่อมแซมกระดูกอ่อนและลดการอักเสบในข้อ นี่คือเหตุผลว่าทำไมปริมาณที่ใช้ถึงต่างกันมาก UC-II ใช้ไม่กี่สิบมิลลิกรัม ขณะที่ hydrolyzed collagen ต้องใช้หลักกรัมถึงจะเห็นผล

ปริมาณที่ได้ผลสำหรับข้อเข่า: 10–40 มก./วัน จริงไหม

ตัวเลข 10–40 มก./วัน ที่หลายคนเห็นผ่านตา มาจากงานวิจัย UC-II โดยตรง งานวิจัยส่วนใหญ่ใช้ขนาด 40 มก./วัน เป็นมาตรฐาน แต่ในแคปซูลนั้นมีคอลลาเจน Type II แบบ native บริสุทธิ์อยู่เพียงประมาณ 10 มิลลิกรัมเท่านั้น ส่วนที่เหลือเป็นสารช่วยในแคปซูล ตัวเลขช่วงนี้จึงหมายถึงตั้งแต่ปริมาณคอลลาเจนบริสุทธิ์จริง ไปจนถึงปริมาณวัตถุดิบทั้งแคปซูล ไม่ใช่ว่ายิ่งกินเยอะยิ่งดี

ข้อควรระวังคือ ตัวเลขนี้ใช้ได้กับ UC-II เท่านั้น ถ้าเป็นคอลลาเจนเปปไทด์ผงทั่วไป ต้องดูปริมาณเป็นกรัม (10–20 กรัม/วัน) เพราะเป็นคนละกลไกกัน การอ่านฉลากให้ดีว่าเป็นคอลลาเจนชนิดไหนจึงสำคัญกว่าการดูแค่ตัวเลขปริมาณ

กินร่วมกับ Glucosamine หรือ Chondroitin ช่วยได้มากขึ้นไหม

จากงานวิจัยที่เปรียบเทียบโดยตรง UC-II ขนาด 40 มก./วัน ให้ผลลดคะแนน WOMAC ได้ดีกว่ากลูโคซามีนร่วมกับคอนดรอยตินอย่างมีนัยสำคัญหลังติดตาม 180 วัน

ส่วนคำถามว่ากินคอลลาเจนคู่กับกลูโคซามีน-คอนดรอยตินพร้อมกันจะยิ่งดีขึ้นไหม ปัจจุบันยังไม่มีหลักฐานชัดเจนว่าการกินร่วมกันให้ผลดีกว่าการกินอย่างใดอย่างหนึ่ง ควรเลือกอย่างใดอย่างหนึ่งที่มีงานวิจัยรองรับก่อน แล้วค่อยปรึกษาแพทย์หากต้องการกินร่วมกัน

ข้อควรระวัง UC-II ส่วนใหญ่สกัดจากกระดูกอ่อนหน้าอกไก่ ผู้ที่แพ้โปรตีนจากไก่ควรตรวจแหล่งที่มาก่อนกิน และคอลลาเจนไม่ใช่ยา จึงไม่ควรใช้ทดแทนการรักษาที่แพทย์สั่งในกรณีข้อเข่าเสื่อมรุนแรง

ใครได้ประโยชน์สูงสุดจากคอลลาเจนบำรุงข้อเข่า

• นักกีฬาและคนออกกำลังกายหนัก — งานวิจัยในกลุ่มคนสุขภาพดีที่มีอาการปวดเข่าหลังออกกำลังกายหนักพบว่า กลุ่มที่กิน UC-II มีองศาการเหยียดเข่าดีขึ้นอย่างมีนัยสำคัญเมื่อเทียบกับกลุ่มยาหลอก และออกกำลังกายได้นานขึ้นก่อนเริ่มรู้สึกปวดข้อ
• ผู้สูงอายุ — กระดูกอ่อนในข้อเสื่อมสภาพตามวัยเป็นเรื่องปกติ กลุ่มนี้จึงเป็นกลุ่มหลักที่งานวิจัยข้อเข่าเสื่อมส่วนใหญ่ทำการทดลองด้วย
• คนน้ำหนักเกิน — น้ำหนักตัวที่มากขึ้นเพิ่มแรงกดที่ข้อเข่าโดยตรง ทำให้กระดูกอ่อนสึกหรอเร็วกว่าคนน้ำหนักปกติ การดูแลข้อจึงสำคัญมากขึ้นในกลุ่มนี้

FAQ — คำถามที่พบบ่อย

Q: กินคอลลาเจนผงทั่วไปช่วยข้อเข่าได้เหมือน UC-II ไหม
A: ไม่เหมือนกันทีเดียว คอลลาเจนผงทั่วไปทำหน้าที่เป็นวัตถุดิบซ่อมแซมเนื้อเยื่อ ต้องกินระดับกรัม ส่วน UC-II ทำงานผ่านการปรับภูมิคุ้มกัน ใช้ปริมาณน้อยกว่ามาก และงานวิจัยข้อเข่าส่วนใหญ่ทำกับ UC-II

Q: ต้องกินคอลลาเจนนานแค่ไหนถึงเห็นผลกับข้อเข่า
A: งานวิจัยส่วนใหญ่วัดผลที่ 90–180 วัน ควรกินต่อเนื่องอย่างน้อย 3 เดือนก่อนประเมินผล ไม่ใช่อาหารเสริมที่ออกฤทธิ์ทันที

Q: คอลลาเจนมีผลข้างเคียงไหม
A: จากงานวิจัยที่ผ่านมา ผู้เข้าร่วมส่วนใหญ่ทนต่อคอลลาเจนได้ดี ไม่พบผลข้างเคียงรุนแรง แต่ผู้ที่แพ้อาหารทะเลหรือแพ้ไก่ควรตรวจแหล่งที่มาก่อนกิน

Q: ข้อเข่าเสื่อมระยะรุนแรงกินคอลลาเจนช่วยได้ไหม
A: คอลลาเจนเหมาะกับการเสริมดูแลในระยะเริ่มต้นถึงปานกลางมากกว่า หากข้อเข่าเสื่อมรุนแรงจนกระดูกเสียดสีกัน ควรปรึกษาแพทย์เฉพาะทาง ไม่ควรพึ่งอาหารเสริมเพียงอย่างเดียว

Q: กินคอลลาเจนคู่กับยาแก้ปวดข้อได้ไหม
A: โดยทั่วไปกินร่วมกันได้ เพราะคอลลาเจนไม่ใช่ยา แต่ควรแจ้งแพทย์หรือเภสัชกรทุกครั้งที่เริ่มอาหารเสริมใหม่

References

งานวิจัยระดับสากล

• Lugo, J.P., Saiyed, Z.M., Lane, N.E. (2016). Efficacy and tolerability of an undenatured type II collagen supplement in modulating knee osteoarthritis symptoms. Nutrition Journal. ncbi.nlm.nih.gov
• Liang, C.W., Cheng, H.Y., Lee, Y.H., Liao, C.D., Huang, S.W. (2024). Efficacy and safety of collagen derivatives for osteoarthritis: A trial sequential meta-analysis. Osteoarthritis and Cartilage. pubmed.ncbi.nlm.nih.gov
• Luo, C., Su, W., Song, Y., Srivastava, S. (2022). Efficacy and safety of native type II collagen in modulating knee osteoarthritis symptoms: a randomised, double-blind, placebo-controlled trial. Journal of Experimental Orthopaedics. ncbi.nlm.nih.gov
• (2025). Efficacy of combined undenatured type II collagen and hydrolysed collagen supplementation in knee osteoarthritis: a randomised controlled trial. Scientific Reports. pmc.ncbi.nlm.nih.gov
• Lugo, J.P., Saiyed, Z.M., Lau, F.C. et al. (2013). Undenatured type II collagen (UC-II®) for joint support: a randomized, double-blind, placebo-controlled study in healthy volunteers. Journal of the International Society of Sports Nutrition. pubmed.ncbi.nlm.nih.gov

หน่วยงานสาธารณสุขในประเทศไทย

• สมาคมออร์โธปิดิกส์แห่งประเทศไทย. ข้อเข่าเสื่อมและการดูแลรักษาในปัจจุบัน. toa.or.th