ความหมายของภาวะอาหารติดคอ
อาหารติดคอ (Food Bolus Obstruction / Choking) คือภาวะที่ก้อนอาหารหรือสิ่งแปลกปลอมติดอยู่ในหลอดอาหารหรือคอ ทำให้การกลืนอาหารไม่สะดวก หรือบางครั้งอาจขัดขวางทางเดินหายใจ หากไม่ได้รับการช่วยเหลือทันที อาจเกิดอันตรายรุนแรงได้
อ่านเพิ่มเติม: อาหารติดคอภาวะนี้สามารถเกิดได้กับทุกคน แต่กลุ่มที่เสี่ยงสูงคือ เด็กเล็ก ผู้สูงอายุ และผู้ที่มีปัญหากลืน เนื่องจากกล้ามเนื้อและประสาทที่ควบคุมการกลืนยังไม่สมบูรณ์หรือเสื่อมตามวัย
กลไกการเกิดอาหารติดคอ
การกลืนอาหารปกติ
เมื่อกลืนอาหาร อาหารจะผ่านจากปากเข้าสู่หลอดอาหารโดยอาศัยการบีบตัวของกล้ามเนื้อและการทำงานของประสาท หากกระบวนการนี้ไม่สมบูรณ์หรืออาหารมีขนาดใหญ่ แข็ง หรือเหนียวเกินไป จะทำให้ก้อนอาหารติดค้าง
ปัจจัยที่เพิ่มความเสี่ยง
- เคี้ยวอาหารไม่ละเอียด เช่น เนื้อสัตว์เหนียว ข้าวเหนียว ขนมปังก้อนใหญ่
- โรคเกี่ยวกับการกลืน เช่น โรคหลอดอาหารตีบ, กล้ามเนื้อหลอดอาหารเสื่อม, โรค neurological disorders
- อายุสูง กล้ามเนื้อคอและหลอดอาหารเสื่อม ทำให้กลืนไม่คล่อง
สาเหตุหลักของอาหารติดคอ
ขนาดอาหารใหญ่หรือเหนียว
ก้อนอาหารที่ใหญ่หรือเหนียว เช่น เนื้อสัตว์ ย่าง/ต้มแข็ง ข้าวเหนียว ขนมปังแห้ง หากกลืนโดยไม่เคี้ยวให้ละเอียด มีโอกาสติดคอสูง
การเคี้ยวไม่ละเอียด
โดยเฉพาะผู้สูงอายุหรือเด็ก กลืนอาหารโดยไม่เคี้ยวละเอียดเสี่ยงต่ออาหารติดคอ
อ่านเพิ่มเติม: ผู้สูงอายุหรือเด็กโรคเกี่ยวกับกลืนผิดปกติ
โรคหลอดอาหารตีบ (Stricture), Achalasia, Dysphagia จากอาการเสื่อมของระบบประสาท
การเสื่อมของกล้ามเนื้อคอและลิ้น
ผู้สูงอายุมีความเสี่ยงสูง เพราะกล้ามเนื้อที่ช่วยส่งอาหารเข้าสู่หลอดอาหารทำงานไม่เต็มประสิทธิภาพ
ปัจจัยเสี่ยง
- เด็กเล็ก – กลืนอาหารไม่ชำนาญ เคี้ยวไม่ละเอียด
- ผู้สูงอายุ – กล้ามเนื้อและประสาทเสื่อม
- ผู้มีปัญหากลืน – โรคหลอดอาหาร, Stroke, Parkinson’s
- ผู้ใส่ฟันปลอม – ฟันปลอมหลวม ทำให้เคี้ยวอาหารไม่ละเอียด
